Trong bối cảnh địa chính trị thế giới đầy biến động hiện nay, việc xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, gắn với chủ động, tích cực hội nhập quốc tế sâu rộng ở Việt Nam là hết sức cần thiết để Việt Nam có thể ứng phó hiệu quả với bối cảnh thế giới, đảm bảo mục tiêu phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn tới. Nhằm nhìn nhận, đánh giá những kinh nghiệm nổi bật của các nước Châu Âu, từ đó rút ra những bài học chính sách cho Việt Nam, Ngày 23 tháng 10 năm 2025 tại Phòng Hội thảo 1B, tầng 1, số 176 Thái Hà, Đống Đa, Hà Nội. Viện Nghiên cứu Châu Âu và Châu Mỹ tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề: “Tự chủ chiến lược của Châu Âu và hàm ý chính sách cho Việt Nam” nhằm chia sẻ và tiếp nhận các ý kiến đóng góp của các nhà khoa học, các chuyên gia nghiên cứu về lĩnh vực này.
Hội thảo có sự tham dự của đông đảo các chuyên gia, nhà khoa học và các nhà hoạch định chính sách trong và ngoài Viện, gồm: TS. Nguyễn Thị Thu Trang, Trưởng ban Châu Âu, Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam (VUFO); Ông Nguyễn Cảnh Cường, Nguyên Tham tán Thương mại Việt Nam tại các nước Châu Âu; Bà Nguyễn Thị Thủy và Ông Đàm Tuấn, Viện Quan hệ Quốc tế về Quốc phòng, Bộ Quốc phòng; PGS.TS. Nguyễn Văn Lịch, Học viện Ngoại giao; PGS.TS. Nguyễn Duy Dũng, Nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Đông Nam Á; TS. Lý Hoàng Mai, TS. Hà Huy Ngọc, Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới;...
Ngoài ra còn có các khách mời đến từ các Viện, các trường Đại học như: Trường Đại học Kinh tế Quốc dân; Học viện Ngoại giao; Viện Nghiên cứu Chiến lược ngoại giao; Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội; Trường Đại học KHXH và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh; các chuyên gia, nhà nghiên cứu đến từ các Viện thuộc Khối quốc tế, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Đại học Kiên Giang (online).
Về phía Viện Nghiên cứu Châu Âu và Châu Mỹ có PGS.TS. Nguyễn Chiến Thắng, Viện trưởng; PGS. TS Đặng Minh Đức, Phó Viện trưởng; TS. Nguyễn Cao Đức, Phó Viện trưởng; Cùng toàn thể cán bộ và người lao động của Viện.
Phát biểu chào mừng hội thảo PGS.TS. Nguyễn Chiến Thắng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Châu Âu và Châu Mỹ đã nhiệt liệt chào mừng sự có mặt của toàn thể đại biểu và nhấn mạnh Tự chủ chiến lược là một chủ đề quan trọng, mang tính thời sự sâu sắc, đặc biệt trong bối cảnh thế giới đang có nhiều biến động, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gay gắt, và xu hướng tự chủ, tự cường trở thành nhu cầu tất yếu của mỗi quốc gia. Hội thảo là dịp để các nhà nghiên cứu, các chuyên gia cùng trao đổi, phân tích kinh nghiệm của châu Âu trong quá trình xây dựng năng lực tự chủ chiến lược, từ đó rút ra những bài học và gợi mở chính sách thiết thực cho Việt Nam trong giai đoạn mới.
PGS.TS. Nguyễn Chiến Thắng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Châu Âu và Châu Mỹ phát biểu chào mừng hội thảo
Hội thảo tập trung thảo luận về chủ đề “Tự chủ chiến lược của Châu Âu và hàm ý chính sách cho Việt Nam”, với 5 báo cáo tham luận được trình bày: 1. PGS.TS. Nguyễn Chiến Thắng: Xu hướng về tự chủ chiến lược trên thế giới và một số chính sách về tự chủ chiến lược của Liên minh Châu Âu; 2. TS. Nghiêm Tuấn Hùng: Khung chỉ số đa tầng về tự chủ chiến lược trong lĩnh vực quốc phòng của Liên minh Châu Âu; 3. ThS. Nguyễn Thùy Ngân: Chính sách đối ngoại và tự chủ chiến lược của Italia trong bối cảnh biến động toàn cầu. 4. TS. Hoa Hữu Cường: Tự chủ chiến lược của EU về nguồn nguyên liệu thô quan trọng. 5. PGS.TS. Nguyễn Văn Lịch: Những vấn đề đặt ra đối với tự chủ chiến lược của Việt Nam trong đối ngoại và kinh tế.
Phần thảo luận diễn ra sôi nổi, với nhiều góc nhìn đa chiều về ý nghĩa và cách thức triển khai tự chủ chiến lược ở Việt Nam:
TS. Hà Huy Ngọc (Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới) nhấn mạnh tầm quan trọng của tự chủ kinh tế thông qua đa dạng hóa thị trường, phát triển công nghiệp trong nước và đổi mới công nghệ. Ông dẫn chứng sự phụ thuộc toàn cầu vào Trung Quốc trong chuỗi cung ứng đất hiếm, công nghệ và chip bán dẫn, từ đó khẳng định Việt Nam cần thúc đẩy Nghị quyết 57-NQ/TW (2024) về khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia như một đột phá chiến lược để đạt tự chủ về công nghệ và kinh tế.
TS. Nguyễn Thị Oanh (Viện Nghiên cứu Châu Âu và Châu Mỹ) nhấn mạnh rằng khái niệm “tự chủ chiến lược” lần đầu tiên được đưa vào chủ đề Đại hội XIV của Đảng, thể hiện tầm nhìn mới về phát triển đất nước trong giai đoạn tới. Bà trình bày 5 luận điểm quan trọng: (1) khẳng định xu hướng toàn cầu của tự chủ chiến lược; (2) xác định ba trụ cột của tự chủ chiến lược: độc lập ý chí chính trị – khả năng tự quyết – sức mạnh tổng hợp quốc gia; (3) so sánh mô hình giữa châu Âu và châu Á; (4) phân tích mô hình “đối tác tự chủ”; và (5) nhấn mạnh vai trò của văn hóa chiến lược như nền tảng tư duy trong chính sách đối ngoại của mỗi quốc gia, trong đó Việt Nam cần phát huy triết lý “ngũ tri”: biết mình – biết người – biết thời thế – biết tiến – biết lui.
Ông Nguyễn Cảnh Cường (nguyên Tham tán Thương mại tại EU) phân tích kinh nghiệm của châu Âu trước và sau xung đột Nga – Ukraine, đặc biệt là bài học về sự phụ thuộc năng lượng của Đức vào Nga. Ông cho rằng Việt Nam cần điều chỉnh chính sách phát triển theo hướng giảm phụ thuộc, tăng năng lực kiểm soát chiến lược, và phát triển thị trường trong nước song song với mở rộng quan hệ đối ngoại linh hoạt.
PGS.TS. Nguyễn Duy Dũng chia sẻ kinh nghiệm từ Nhật Bản – quốc gia đã kết hợp tự cường công nghệ nội địa với sức mạnh liên minh để duy trì năng lực cạnh tranh trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
TS. Nguyễn Thị Thu Trang (VUFO) nhấn mạnh khía cạnh đối ngoại và cân bằng chiến lược, cho rằng tự chủ chiến lược không có nghĩa là tách biệt, mà là “chủ động hội nhập có chọn lọc”. Việt Nam cần tăng cường ngoại giao kinh tế, giữ vững các cân đối lớn và xây dựng quan hệ hợp tác đa phương bền vững để tránh lệ thuộc, chia rẽ và phân mảnh.
Phát biểu tổng kết, PGS.TS. Nguyễn Chiến Thắng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Châu Âu và Châu Mỹ, khẳng định: Trong bối cảnh thế giới biến động nhanh, cạnh tranh nước lớn ngày càng gay gắt, tự chủ chiến lược phải trở thành nội dung trọng tâm trong nghiên cứu và hoạch định chính sách của Việt Nam. Tự chủ không chỉ về quốc phòng, mà còn về kinh tế, năng lượng, lương thực và công nghệ – những trụ cột đảm bảo độc lập, chủ quyền và phát triển bền vững.
Ông cũng nhấn mạnh nhu cầu tiếp tục nghiên cứu chuyên sâu, đặc biệt về mô hình liên minh chiến lược kiểu mới, tác động của phân mảnh toàn cầu, và cách thức nâng cao năng lực tự cường của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu. Hội thảo “Tự chủ chiến lược của Châu Âu và hàm ý chính sách cho Việt Nam” đã mang lại nhiều góc nhìn học thuật và thực tiễn sâu sắc, góp phần hình thành cơ sở lý luận và gợi mở hướng đi chính sách cho Việt Nam trong giai đoạn mới – giai đoạn chủ động, tự cường và hội nhập sáng tạo./.
Toàn cảnh hội thảo