image banner
VI | EN
Tọa đàm khoa học “Thực tiễn thực thi chính sách thương mại của Liên minh Châu Âu”
Chiều 18/11/2026, tại trụ sở Khối các Viện quốc tế (số 176 Thái Hà, Đống Đa, Hà Nội), Viện Nghiên cứu Châu Âu và Châu Mỹ đã tổ chức Tọa đàm khoa học với chủ đề “Thực tiễn thực thi chính sách thương mại của Liên minh Châu Âu”. Tọa đàm nằm trong phạm vi triển khai nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo: “Chính sách thương mại mới của EU từ năm 2021 và hàm ý chính sách cho Việt Nam”; mã số KHXH/NV/2026-44, do TS. Bùi Việt Hưng chủ nhiệm.

Về phía khách mời, có sự tham dự của Ông Nguyễn Cảnh Cường, nguyên Tham tán Công sứ Thương mại tại Bỉ và Liên minh châu Âu; TS. Hồ Thanh Hương, giảng viên trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội.

Về phía Viện Nghiên cứu Châu Âu và Châu Mỹ, có sự hiện diện của PGS.TS. Nguyễn Chiến Thắng, Viện trưởng; PGS.TS. Nguyễn Thị Ngọc, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu EU; TS. Nguyễn Lan Hương, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Hoa Kỳ và Canada; cùng toàn thể cán bộ nghiên cứu của Viện.

 Toàn cảnh Tọa đàm

Phát biểu khai mạc Tọa đàm, PGS.TS. Nguyễn Chiến Thắng nhấn mạnh EU hiện là đối tác thương mại lớn thứ ba của Việt Nam, sau Trung Quốc và Hoa Kỳ. Các chuyển dịch chiến lược của EU từ năm 2021 trở lại đây sẽ tác động sâu sắc đến nền kinh tế Việt Nam. Vì vậy, các nội dung trao đổi cần xoáy sâu vào các điểm mới mang tính đột phá, đặc biệt là tiêu chuẩn xanh và tác động tới các mặt hàng xuất khẩu chủ lực, tránh sa vào các nội dung truyền thống đã cũ.

PGS.TS. Nguyễn Chiến Thắng phát biểu khai mạc tại Tọa đàm

Mở đầu phiên tham luận, TS. Bùi Việt Hưng đã phân tích bối cảnh, động lực và thực tiễn triển khai các công cụ thương mại mới của EU. Theo tác giả, chính sách thương mại hiện đại không đồng nhất với bảo hộ. Ngoài chức năng điều tiết thương mại, chính sách này còn hướng tới bảo vệ các giá trị và bảo đảm an ninh kinh tế.

Bốn nhóm động lực thúc đẩy EU điều chỉnh chính sách thương mại, bao gồm: cạnh tranh chiến lược giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc; sự phụ thuộc vào Trung Quốc về nguyên liệu và công nghệ chiến lược, với khoảng 98% nhu cầu đất hiếm của EU do Trung Quốc đáp ứng; xung đột Nga - Ukraine và yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng; xu hướng bảo hộ gia tăng, sự suy yếu của WTO và yêu cầu ứng phó với biến đổi khí hậu. Trước bối cảnh đó, EU lấy cách tiếp cận quyền tự chủ chiến lược mở làm định hướng. Cách tiếp cận này không có nghĩa là từ bỏ tự do hóa thương mại, mà là chủ động giảm thiểu rủi ro thay vì tách rời. Việt Nam cần chủ động nâng cao năng lực truy xuất nguồn gốc, đo lường và báo cáo phát thải, thẩm định chuỗi cung ứng, đồng thời tận dụng hiệu quả Hiệp định EVFTA và các chương trình hỗ trợ chuyển đổi xanh giữa Việt Nam và EU.

TS. Bùi Việt Hưng trình bày tham luận

Theo TS. Hồ Thanh Hương, thực tiễn EU thực thi các tiêu chuẩn xanh thông qua bốn công cụ: Cơ chế điều chỉnh carbon qua biên giới (CBAM) dựa trên dữ liệu phát thải được thẩm tra; Quy định chống phá rừng (EUDR) với yêu cầu thẩm định nguồn gốc đến từng thửa đất; quy định chống khai thác thủy sản bất hợp pháp (IUU) với cơ chế kiểm soát chứng từ; và chương Thương mại và Phát triển bền vững (TSD) trong các hiệp định thương mại. Việc đánh giá hiệu quả cần phân biệt mức độ vận hành, tỷ lệ tuân thủ và kết quả môi trường thực tế.

Đối với Việt Nam, các công cụ này làm phát sinh chi phí tuân thủ trong chuỗi xuất khẩu thép, nhôm, cà phê, gỗ và thủy sản, vì vậy lợi ích giảm thuế theo EVFTA cần được xem xét cùng chi phí tuân thủ. Tác giả đề xuất chuẩn hóa dữ liệu vùng trồng, khai thác và phát thải; hỗ trợ nhà cung ứng nhỏ ghi chép thông tin; thống nhất với nhà nhập khẩu EU về trách nhiệm xác minh dữ liệu và phân bổ chi phí; đồng thời đưa các vướng mắc chung vào cơ chế đối thoại EVFTA.

TS. Hồ Thanh Hương trình bày tham luận tại Tọa đàm

Trong tham luận của ông Nguyễn Cảnh Cường, chính sách thương mại xanh của EU đã tác động đến xuất khẩu các mặt hàng chủ lực của Việt Nam. Ưu đãi thuế quan theo EVFTA không thay thế được yêu cầu tuân thủ các quy định xanh như CBAM, EUDR, thiết kế sinh thái, bao bì bền vững và minh bạch tuyên bố xanh. Tác động mạnh nhất rơi vào thép, nhôm, cà phê, cao su, gỗ, và đang tăng dần với dệt may, da giày. Thách thức lớn nhất là khoảng cách giữa tốc độ thay đổi của tiêu chuẩn và năng lực thích ứng của doanh nghiệp Việt Nam. Tác giả khuyến nghị doanh nghiệp rà soát phạm vi áp dụng, lập bản đồ chuỗi cung ứng, xây dựng dữ liệu, đầu tư chuyển đổi, kiểm chứng độc lập và thống nhất với khách hàng về trách nhiệm, chi phí. Ở cấp chính sách, cần phát triển hệ thống cảnh báo sớm, hạ tầng dữ liệu truy xuất, tài chính xanh và năng lực chứng nhận, đồng thời tăng cường đối thoại với EU. Chuyển đổi xanh vì vậy không chỉ là chi phí tuân thủ mà còn là khoản đầu tư vào năng lực cạnh tranh.

Trong phiên bình luận, PGS.TS. Nguyễn Thị Ngọc nhận định EU đang giữ vai trò dẫn dắt trong việc kiến tạo khung khổ thương mại. Các mục tiêu chính sách mới thể hiện rõ những giá trị mà EU hướng tới, cũng như cách vận hành trong giai đoạn hiện nay. Điểm cốt yếu của quá trình điều chỉnh là sự chuyển dịch từ thương mại tự do dựa trên luật lệ sang tự chủ. Thương mại không còn là mục tiêu tự thân mà đã trở thành công cụ, thậm chí là vũ khí để thực thi các chính sách của Châu Âu. Vì vậy, EU chấp nhận đánh đổi một phần chi phí để có chuỗi cung ứng an toàn hơn, và ngày càng gắn việc mở cửa thị trường với các điều kiện về an ninh. Trong bối cảnh đó, hiện tượng xuất khẩu quy chuẩn và chủ nghĩa bảo hộ xanh đang nổi lên. Ở khía cạnh thực thi tồn tại một nghịch lý. Khung tiêu chuẩn kỹ thuật ở mức cao được áp dụng thống nhất trong toàn khối, nhưng năng lực đáp ứng của doanh nghiệp lại khác nhau giữa các quốc gia thành viên. Điều này cho thấy sự phân mảnh ngay trong nội bộ EU.

Phát biểu bế mạc Tọa đàm, PGS.TS. Nguyễn Chiến Thắng đánh giá cao các ý kiến trao đổi tại Tọa đàm. Các tham luận và trao đổi tại Tọa đàm đã bổ sung nhiều nhận định và nêu ra những vấn đề cần lưu ý về xu hướng điều chỉnh chính sách thương mại của EU, thực tiễn thực thi các tiêu chuẩn xanh và tác động của chúng đối với xuất khẩu của Việt Nam. Qua Tọa đàm, Ban Chủ nhiệm đã thu nhận được nhiều ý kiến sâu sắc, giàu giá trị khoa học và thực tiễn. Những ý kiến này sẽ đóng góp thiết thực cho công tác nghiên cứu, hoạch định chính sách và nâng cao năng lực thích ứng của Việt Nam trước những yêu cầu mới từ thị trường EU./.

Tin: Hoàng Long - Ảnh: Phương Dung
Tin nổi bật
Thống kê truy cập
  • Đang online: 1
  • Hôm nay: 1
  • Trong tuần: 1
  • Tất cả: 1