Cuốn sách chuyên khảo "Chi tiêu quốc phòng của Mỹ thách thức vị thế siêu cường" do PGS.TS. Cù Chí Lợi chủ biên, cùng nhóm tác giả tại Viện Nghiên cứu Châu Mỹ biên soạn, Nhà xuất bản Khoa học xã hội phát hành năm 2024, là kết quả nghiên cứu của đề tài cấp bộ: “Chi tiêu quốc phòng của Mỹ và tác động của nó tới cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung Quốc - Nga” do Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam giao Viện Nghiên cứu Châu Mỹ thực hiện.

Nội dung cuốn sách xoay quanh thực trạng chi tiêu quân sự của Mỹ trong mối tương quan với hai đối thủ lớn là Trung Quốc và Nga. Sách được chia làm hai phần rõ rệt:

Phần 1: Cạnh tranh chiến lược và chi tiêu quốc phòng của Mỹ. Tập trung phân tích mục tiêu chiến lược, tiềm lực kinh tế, khoa học công nghệ và thực trạng chi tiêu quốc phòng của ba nước Mỹ - Trung - Nga hiện nay.

Phần 2: Sức mạnh quân sự của Mỹ trong cạnh tranh chiến lược với Trung Quốc và Nga. So sánh sâu hơn về sức mạnh quân sự thực tế (vũ khí chiến lược, công nghệ cao...), đồng thời đánh giá sự cạnh tranh tại các khu vực nóng như Châu Á - Thái Bình Dương, Châu Âu và những tác động trực tiếp đến Việt Nam.

Những điểm cốt lõi đáng chú ý

-     - Cú hích từ "Thập kỷ quyết định": Sách chỉ ra rằng, từ sau cuộc khủng hoảng tài chính 2007-2008 và đại dịch COVID-19, nước Mỹ gặp nhiều khó khăn nội tại. Đến năm 2022, Tổng thống Joe Biden tuyên bố những năm tới sẽ là "thập kỷ quyết định" để Mỹ cạnh tranh vị thế cường quốc. Điều này khiến ngân sách quốc phòng của Mỹ liên tục tăng vọt qua các năm.

      - Vòng xoáy chạy đua vũ trang: Việc Mỹ tăng chi tiêu quân sự kéo theo sự phản ứng từ Trung Quốc và Nga. Trung Quốc hiện đại hóa quân đội rất nhanh, Nga liên tục cho ra đời vũ khí mới. Hệ quả là nhiều nước khác ở Châu Á và Châu Âu cũng phải tăng ngân sách để tự bảo vệ, tạo nên một môi trường an ninh khá căng thẳng.

-     - Sự xuất hiện của công nghệ 4.0: Sách không chỉ nói về tiền bạc, mà còn phân tích việc đưa Trí tuệ nhân tạo (AI), thiết bị tự động hóa và vũ khí thông minh vào chiến tranh hiện đại – một xu hướng đang làm thay đổi hoàn toàn cách các nước phòng thủ và tấn công.

Góc nhìn về Việt Nam

Nằm ở khu vực Châu Á - Thái Bình Dương vốn đang là tâm điểm cạnh tranh giữa các nước lớn, Việt Nam chịu những tác động không nhỏ. Ở phần cuối, các tác giả đã đưa ra những phân tích thực tế về bối cảnh của chúng ta: Làm sao để vừa giữ vững chủ quyền, bảo đảm an ninh quốc phòng, lại vừa duy trì được sự ổn định để phát triển kinh tế?

Có thể nói, Cuốn sách dày 292 trang này có cách viết chuyên sâu nhưng khá gãy gọn, dễ tiếp cận. Sách sẽ là nguồn tham khảo tốt cho những ai làm nghiên cứu, giảng dạy về quan hệ quốc tế, và các độc giả muốn hiểu rõ hơn về bản chất các cuộc xung đột, chạy đua quân sự trên thế giới hiện nay.