Về phía khách mời, có TS. Đặng Xuân Thanh, nguyên Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam; PGS.TS. Vũ Tuấn Hưng, Viện trưởng Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ; PGS.TS. Bùi Hồng Hạnh, Giảng viên cao cấp, Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, ĐHQGHN.

Về phía Khoa Lịch sử và Quan hệ quốc tế, Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, ĐHQG TP.HCM có TS. Nguyễn Tăng Nghị, Trưởng khoa; TS. Nguyễn Vũ Kỳ, Phó Trưởng khoa; TS. Nguyễn Tuấn Khanh, Giảng viên; cùng đông đảo giảng viên và sinh viên của Khoa. 

Về phía Viện Nghiên cứu Châu Âu và Châu Mỹ có TS. Nghiêm Tuấn Hùng, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và An ninh quốc tế; TS. Nguyễn Ngọc Mạnh, Phó Tổng Biên tập phụ trách Tạp chí Nghiên cứu Châu Âu và Châu Mỹ; TS. Nguyễn Thị Oanh, Chủ nhiệm Nhiệm vụ KHXH/CT-NV/2026-03-08; cùng các thành viên của nhiệm vụ khoa học.

Toàn cảnh Tọa đàm

Phát biểu khai mạc, TS. Nguyễn Thị Oanh nhấn mạnh rằng sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số đang đặt ra nhiều vấn đề mới trong nghiên cứu về bản chất, vai trò và phương thức vận hành của nhà nước tư bản, cũng như mối quan hệ giữa nhà nước, doanh nghiệp công nghệ và xã hội ở Hoa Kỳ. Tọa đàm là dịp để các nhà khoa học trao đổi, làm rõ những biến đổi này cùng các hệ lụy đối với việc làm, bất bình đẳng, quyền riêng tư và quản trị xã hội.

TS. Nguyễn Thị Oanh chủ nhiệm đề tài phát biểu khai mạc

Mở đầu phiên tham luận, TS. Nghiêm Tuấn Hùng phân tích, đánh giá vai trò của nhà nước Hoa Kỳ trong tiến trình phát triển chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số. Theo tác giả, nhà nước Hoa Kỳ thực hiện ba chức năng chính: tài trợ cho nghiên cứu cơ bản để chuyển hóa thành nghiên cứu ứng dụng, kiến tạo cơ chế pháp lý và điều tiết xã hội. Các tập đoàn công nghệ lớn không được phép độc quyền dữ liệu, nhưng chính quyền vẫn chưa có đủ đạo luật và cơ chế để ngăn chặn tình trạng này cũng như việc thu thập dữ liệu người dùng. Tác giả cũng chỉ ra một số vấn đề xã hội đặt ra trong quá trình này, như quyền riêng tư cá nhân, vai trò của lao động nền tảng, bất bình đẳng trong phân phối thu nhập và quyền kiểm soát lao động kỹ thuật số.

TS. Nghiêm Tuấn Hùng trình bày tham luận

TS. Nguyễn Tuấn Khanh vận dụng lý thuyết an ninh hóa để phân tích trường hợp TikTok giai đoạn 2020-2026. Theo tác giả, quá trình an ninh hóa vốn đòi hỏi loại trừ ByteDance, nhưng lại kết thúc bằng một liên doanh mà ByteDance vẫn giữ 19,9% cổ phần và cấp phép thuật toán. Cấu trúc an ninh của liên doanh về cơ bản tái hiện phương án từng bị gác lại năm 2022, khác biệt chủ yếu nằm ở quyền sở hữu. Điều này cho thấy nhà nước tư bản kỹ thuật số Hoa Kỳ không chỉ điều tiết mà còn trực tiếp phân bổ tư liệu sản xuất số. Từ đó, tham luận đề xuất một số hàm ý chính sách cho Việt Nam, như ưu tiên quy tắc quản lý dựa trên rủi ro, áp dụng như nhau với mọi nền tảng, và tăng cường giám sát độc lập đối với các thỏa thuận giữa nhà nước và nền tảng.

TS. Nguyễn Tuấn Khanh phát biểu tại Tọa đàm

Trong phiên bình luận, TS. Nguyễn Ngọc Mạnh nhận định trong chủ nghĩa tư bản hiện đại, nhà nước can dự mạnh mẽ vào sự phát triển công nghệ. Lãnh đạo nhiều tập đoàn lớn hiện diện tại các sự kiện quan trọng của Nhà Trắng, và các tập đoàn này được yêu cầu đưa ra những cam kết bất thành văn về kiểm soát sự phát triển công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo, mà bản chất là thiết lập các ràng buộc mang tính đạo đức đối với AI. Chính quyền Trump bày tỏ sự quan tâm lớn đến công nghệ và AI, hỗ trợ đáng kể cho chủ nghĩa tư bản số và tạo điều kiện cho sự phát triển của các tập đoàn như Tesla, NVIDIA.

TS. Nguyễn Ngọc Mạnh bình luận tại Tọa đàm

TS. Đào Minh Hồng cho rằng cần làm rõ vai trò của khoa học lịch sử trong phân tích sự phát triển của chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số, đồng thời đề xuất cách tiếp cận liên ngành, đa ngành, xuyên quốc gia và theo từng lĩnh vực. Việc tiếp cận từ các góc độ kinh tế, chính trị và xã hội sẽ góp phần làm rõ hơn quá trình này, bởi sự phát triển của chủ nghĩa tư bản số ở mỗi quốc gia đều có những đặc thù nhất định.

TS. Đào Minh Hồng chia sẻ tại Tọa đàm

Phát biểu tại Tọa đàm, TS. Đặng Xuân Thanh lưu ý đối với chủ nghĩa tư bản số, nhà nước đóng vai trò bảo đảm quyền sở hữu, song vấn đề sở hữu dữ liệu vẫn còn nhiều tranh cãi; việc định giá dữ liệu, cũng như câu hỏi dữ liệu có phải là tài sản hay không, đến nay chưa được làm rõ. Bên cạnh đó, quan hệ tổ chức sản xuất là vấn đề quan trọng chi phối toàn bộ quá trình sản xuất. Sự tập trung vốn khổng lồ vào các tập đoàn công nghệ có thể gây ra bong bóng AI, tập trung quyền lực vào giới lãnh đạo Big Tech và dẫn đến tình trạng các nhóm lợi ích lũng đoạn chính phủ; thực tế đó dẫn đến sự phân cực chính trị trong chính quyền Hoa Kỳ hiện nay ở mức độ sâu sắc chưa từng có trong lịch sử

Các đại biểu tham dự chụp hình lưu niệm

Phát biểu bế mạc, Ban tổ chức Tọa đàm đánh giá cao tinh thần làm việc nghiêm túc và trao đổi cởi mở, Tọa đàm đã hoàn thành chương trình đề ra. Các tham luận và ý kiến thảo luận đã góp phần làm rõ sự biến đổi trong vai trò của nhà nước, mối quan hệ giữa quyền lực công và các tập đoàn công nghệ, cùng những vấn đề xã hội đặt ra trong quá trình phát triển của chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số ở Hoa Kỳ. Từ đó gợi mở nhiều hướng nghiên cứu về quản trị công nghệ, bảo vệ quyền của người dân và giải quyết bất bình đẳng trong môi trường số./.