Hội thảo được tổ chức nhằm trao đổi, thảo luận và tiếp nhận các ý kiến đóng góp của các nhà khoa học, chuyên gia và học giả về những biến động trong quan hệ giữa ba cường quốc Mỹ, Nga và Trung Quốc; qua đó góp phần hoàn thiện các nội dung nghiên cứu của nhiệm vụ khoa học.

Tham dự hội thảo có Đại sứ Nguyễn Đăng Quang, nguyên Đại sứ Việt Nam tại Indonesia, Quỹ Hòa bình và Phát triển Việt Nam; TS. Nguyễn Đình Luân, nguyên Phó Tổng Biên tập Tạp chí Nghiên cứu Quốc tế cùng nhiều nhà khoa học, chuyên gia nghiên cứu quan hệ quốc tế và chính trị thế giới, cùng các chuyên gia, nhà khoa học trong và ngoài viện.

Về phía Viện Nghiên cứu Châu Âu và Châu Mỹ có PGS.TS. Nguyễn Chiến Thắng, Viện trưởng; PGS.TS. Đặng Minh Đức, Phó Viện trưởng; TS. Nguyễn Thị Hải Yến, Chủ nhiệm nhiệm vụ cùng các cán bộ nghiên cứu của Viện.

Phát biểu khai mạc hội thảo, PGS.TS. Nguyễn Chiến Thắng nhấn mạnh rằng kể từ năm 2014 đến nay, tam giác chiến lược Mỹ - Nga - Trung đã chứng kiến những biến đổi sâu sắc cả về cấu trúc và động lực vận hành. Các nhân tố địa chính trị, cạnh tranh chiến lược, xung đột lợi ích và những thay đổi trong cán cân quyền lực toàn cầu đã tác động mạnh mẽ đến quan hệ giữa ba nước. Trong đó, nhân tố Mỹ tiếp tục đóng vai trò quan trọng, vừa là lực lượng tác động bên ngoài, vừa là biến số có khả năng tạo ra các xu hướng “hướng tâm” hoặc “ly tâm” trong quan hệ Nga - Trung. Việc nghiên cứu tam giác chiến lược này không chỉ có ý nghĩa học thuật mà còn có giá trị thực tiễn đối với việc đánh giá môi trường chiến lược quốc tế hiện nay.

Tại hội thảo, TS. Nguyễn Thị Hải Yến, chủ nhiệm nhiệm vụ đã trình bày báo cáo tóm tắt những kết quả nghiên cứu bước đầu của nhiệm vụ. Báo cáo cho thấy kể từ sau cuộc khủng hoảng Ukraine năm 2014, quan hệ Nga - Trung có xu hướng phát triển mạnh mẽ hơn trên nhiều lĩnh vực dưới tác động của môi trường quốc tế và chính sách của Mỹ. Sự vận động của quan hệ quốc tế những tháng đầu năm 2026 đã chứng kiến những động thái ngoại giao dồn dập, mà tiêu điểm chính là hai chuyến thăm cấp nhà nước liên tiếp đến Bắc Kinh của Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Nga Vladimir Putin. Đáng chú ý, các nguồn tin phân tích chiến lược đều chỉ ra rằng, chuyến công du của nhà lãnh đạo Điện Kremlin dường như đã được thúc đẩy và sắp xếp khẩn cấp ngay sau khi thông tin về chuyến thăm của ông Trump được xác nhận. Diễn biến đặc biệt này không thuần túy là sự trùng hợp về mặt thời gian, mà là một minh chứng sống động cho thấy nhân tố Mỹ đã thẩm thấu sâu sắc, biến chuyển từ một biến số ngoại lai thành một thành tố nội tại không thể tách rời trong mọi tính toán chiến lược của cặp quan hệ Nga - Trung. Dưới nhãn quan của chủ nghĩa Hiện thực cấu trúc, Hoa Kỳ chính là biến số độc lập mạnh mẽ nhất, vừa là lực hướng tâm ép Moscow và Bắc Kinh vào một liên minh vì lợi ích để cùng sinh tồn, nhưng đồng thời cũng là lực ly tâm tạo ra những giới hạn mà liên kết này khó có thể vượt qua.

Trong tham luận với chủ đề “Nhân tố Mỹ trong quan hệ Nga - Trung hiện nay: Góc nhìn từ phía Nga”, TS. Vũ Thụy Trang (Trung tâm Nghiên cứu Nga và SNG, Viện Nghiên cứu Châu Âu và Châu Mỹ) đã phân tích nhận thức chiến lược của Nga đối với Mỹ và Trung Quốc trong bối cảnh cạnh tranh nước lớn ngày càng gay gắt. Theo tác giả, các biện pháp cấm vận, kiềm chế và gây sức ép từ phía Mỹ đã thúc đẩy Nga tăng cường hợp tác với Trung Quốc trên nhiều lĩnh vực, từ kinh tế, năng lượng đến khoa học - công nghệ và quốc phòng.

TS. Vũ Thụy Trang nhấn mạnh, mối quan hệ Nga - Trung - Mỹ là mối quan hệ tay ba phức tạp; Áp lực từ phía Mỹ ràng buộc Nga và Trung Quốc lại với nhau để bảo vệ các lợi ích chiến lược cốt lõi của họ; Mối quan hệ tam giác Mỹ-Nga-Trung đang định hình trật tự thế giới mới, trong đó Mỹ duy trì thế đối đầu với cả hai cường quốc còn lại. Nga tuy có quy mô kinh tế nhỏ hơn nhưng vẫn đóng vai trò then chốt trong việc duy trì cán cân địa chính trị và quân sự toàn cầu; Mối quan hệ tam giác Mỹ - Nga - Trung đang định hình trật tự thế giới mới, trong đó Mỹ duy trì thế đối đầu với cả hai cường quốc còn lại. Nga tuy có quy mô kinh tế nhỏ hơn nhưng vẫn đóng vai trò then chốt trong việc duy trì cán cân địa chính trị và quân sự toàn cầu; Nga và Trung Quốc chia sẻ tầm nhìn chung về một trật tự thế giới đa cực, phản đối quyền bá chủ đơn phương của Mỹ và hệ thống Pax Americana. Hai nước cùng nỗ lực xây dựng một hệ thống quốc tế "hậu phương Tây" nhằm bảo vệ quyền tự quyết và lợi ích chiến lược cốt lõi của mình; Dù không hướng tới một liên minh quân sự chính thức, quan hệ đối tác chiến lược Nga-Trung đã phát triển vượt trội hơn các hình thức tương tác truyền thống. Mối quan hệ này cho phép Nga tận dụng bối cảnh bất lợi để củng cố vị thế cường quốc và bảo vệ ổn định chiến.

Ở góc nhìn từ Trung Quốc, PGS.TS. Dương Văn Huy (Viện Nghiên cứu Châu Á - Thái Bình Dương) trình bày tham luận “Nhân tố Mỹ trong quan hệ Nga - Trung dưới góc nhìn từ phía Trung Quốc”. Tham luận cho rằng mặc dù Nga và Trung Quốc đang thúc đẩy quan hệ đối tác chiến lược toàn diện, song đây vẫn là mối quan hệ có sự cạnh tranh và khác biệt lợi ích trên một số lĩnh vực nhất định. Quan hệ Nga - Trung chịu ảnh hưởng đáng kể từ chính sách đối ngoại và chiến lược của Mỹ. Trong bối cảnh cạnh tranh quyền lực quốc tế gia tăng, động lực đối phó với sức ép từ Mỹ tiếp tục là một trong những yếu tố quan trọng thúc đẩy hợp tác giữa Moskva và Bắc Kinh.

Phần thảo luận diễn ra sôi nổi với nhiều ý kiến trao đổi từ các chuyên gia và nhà khoa học. Đại sứ Nguyễn Đăng Quang cho rằng việc nghiên cứu tam giác chiến lược Mỹ - Nga - Trung cần được đặt trong một bối cảnh lịch sử dài hạn nhằm nhận diện đầy đủ những yếu tố liên tục và những biến đổi trong quan hệ giữa ba nước. Theo Đại sứ, Hội nghị thượng đỉnh Mỹ - Trung diễn ra vào ngày 14 - 15/5/2026 tại Bắc Kinh giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình được đặt trong bối cảnh địa chính trị và kinh tế toàn cầu vô cùng căng thẳng. Cuộc gặp thượng đỉnh là phép thử cho định hướng chiến lược của chính quyền Trump trong một Châu Á ngày càng cạnh tranh và chia rẽ sâu sắc. Hơn nữa, cách tiếp cận mà Trump đưa ra “không gắn kết các mặt trận lại với nhau (khác chính quyền Biden) mà thiên hướng phân tách Châu Âu, Trung Đông, Đông Bắc Á, Đài Loan, Biển Đông thành các mặt trận khác nhau, với các đối tác có ưu tiên, năng lực và lựa chọn chính sách khác nhau, là những định hướng ẩn chứa những toan tính chưa lường hết. Hai bên hướng tới ổn định có điều kiện, có sự điều chỉnh mối quan hệ trong môi trường bất định. Quan hệ kinh tế thương mại có sự “tái cấu trúc mềm” chuyển từ đối đầu sang quản lý cạnh tranh. Vấn đề công nghệ có chiều hướng hạ nhiệt, Mỹ tìm cách duy trì lợi thế, trong khi Trung Quốc đẩy mạnh tự chủ công nghệ.

TS. Nguyễn Đình Luân nhấn mạnh sự cần thiết của việc tiếp cận vấn đề từ góc độ lịch sử và tư duy chiến lược. Ông cho rằng những diễn biến hiện nay của tam giác Mỹ - Nga - Trung không chỉ là kết quả của các biến động ngắn hạn mà còn phản ánh sự điều chỉnh lâu dài trong nhận thức chiến lược và lợi ích quốc gia của mỗi bên.

Một trong những nội dung thu hút nhiều ý kiến trao đổi tại hội thảo là sự chuyển dịch của tam giác chiến lược Mỹ - Nga - Trung trong bối cảnh cạnh tranh nước lớn bước sang giai đoạn mới. Các đại biểu cho rằng nếu như trong giai đoạn Chiến tranh Lạnh, cấu trúc tam giác chiến lược chủ yếu được định hình bởi yếu tố quân sự và cân bằng hạt nhân thì hiện nay các yếu tố kinh tế, công nghệ, dữ liệu và chuỗi cung ứng toàn cầu đang ngày càng có vai trò quan trọng. Bên cạnh những khái niệm truyền thống về cân bằng quyền lực và răn đe chiến lược, các nước lớn đang phải đối mặt với những vấn đề mới như tự chủ chiến lược, rủi ro chiến lược, mập mờ chiến lược và khủng hoảng lòng tin chiến lược.

Nhiều ý kiến cũng nhấn mạnh rằng hiện tượng “vũ khí hóa sự phụ thuộc lẫn nhau” trong các lĩnh vực tài chính, thương mại, năng lượng và công nghệ đang trở thành một đặc điểm nổi bật của quan hệ quốc tế đương đại. Điều này khiến các quốc gia vừa phải duy trì hợp tác để bảo đảm lợi ích phát triển, vừa tìm cách giảm thiểu sự phụ thuộc nhằm bảo vệ an ninh quốc gia và năng lực cạnh tranh chiến lược. Trong bối cảnh đó, quan hệ Mỹ - Nga - Trung không chỉ tác động đến cấu trúc quyền lực toàn cầu mà còn ảnh hưởng sâu sắc đến các khu vực chiến lược, trong đó có khu vực châu Á - Thái Bình Dương và Biển Đông.

Phát biểu tổng kết hội thảo, PGS.TS. Nguyễn Chiến Thắng đánh giá cao chất lượng các tham luận và ý kiến trao đổi của các chuyên gia, nhà khoa học. Theo ông, các tham luận đã tiếp cận chủ đề từ nhiều góc độ khác nhau, phản ánh tương đối toàn diện những chuyển biến trong quan hệ Mỹ - Nga - Trung từ năm 2014 đến nay, đồng thời làm rõ hơn vai trò và mức độ tác động của nhân tố Mỹ đối với quan hệ Nga - Trung trong từng giai đoạn và trên từng lĩnh vực cụ thể. Đây sẽ là nguồn tư liệu quý giá giúp Chủ nhiệm nhiệm vụ tiếp tục hoàn thiện các nội dung nghiên cứu, bảo đảm chất lượng khoa học và tính thực tiễn của nhiệm vụ nghiên cứu.

Hội thảo kết thúc thành công tốt đẹp, đạt được mục tiêu đề ra, đồng thời tạo diễn đàn học thuật để các nhà nghiên cứu trao đổi những vấn đề lý luận và thực tiễn đang đặt ra trong nghiên cứu quan hệ quốc tế và chính trị thế giới đương đại./.

Đại biểu tham dự hội thảo