I. CHÂU ÂU

1. Tình hình chính trị-an ninh

Hội đàm giữa Tổng thống Mỹ và Ukraine tại Mar-a-Lago

Ngày 28/12, trong cuộc gặp tại khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago, Tổng thống Mỹ Donald Trump và người đồng cấp Ukraine Volodymyr Zelensky đã bày tỏ sự lạc quan thận trọng về triển vọng hòa bình cho Ukraine, dù vấn đề lãnh thổ vẫn là trở ngại lớn.

Phát biểu chung sau cuộc hội đàm, ông Trump tuyên bố: “Tôi thực sự tin rằng chúng ta có lẽ đang tiến gần hơn bao giờ hết, thậm chí rất gần”. Ông dự báo trong vài tuần tới sẽ rõ liệu có thể chấm dứt cuộc xung đột kéo dài gần ba năm hay không. Tuy nhiên, ông cũng thừa nhận vẫn chưa có bước đột phá rõ rệt về vấn đề lãnh thổ nhạy cảm.

Về phần mình, tổng thống Zelensky tuyên bố khuôn khổ hòa bình do Mỹ đề xuất đã được “đồng ý 90%” và các bảo đảm an ninh song phương đã được “nhất trí 100%”. Ông cũng cho biết có thể sẽ quay lại Washington D.C cùng các nhà lãnh đạo châu Âu vào tháng 1/2026 để tiếp tục đàm phán.

Tuy nhiên, bối cảnh đàm phán vẫn u ám. Ngay trước cuộc gặp, Nga đã tiến hành các cuộc tấn công quy mô lớn vào Ukraine. Sau cuộc điện đàm giữa ông Putin và ông Trump, phía Nga tiếp tục kêu gọi Ukraine đưa ra “quyết định dũng cảm” bằng cách rút quân khỏi Donbass, đồng thời cáo buộc các nhà lãnh đạo châu Âu là trở ngại cho hòa bình.

Cuộc hội đàm cho thấy nỗ lực ngoại giao dồn dập của ông Trump, nhưng cũng phản ánh thực tế rằng khoảng cách giữa các bên - đặc biệt là về vấn đề lãnh thổ - vẫn rất lớn, trong khi chiến sự trên mặt đất vẫn tiếp diễn khốc liệt.

Ukraine công bố dự thảo kế hoạch hoà bình 20 điểm

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky ngày 24/12 đã công khai bản kế hoạch hòa bình 20 điểm đang được Ukraine và Mỹ thảo luận, trong bối cảnh các nỗ lực ngoại giao nhằm chấm dứt xung đột với Nga được đẩy mạnh.

Bản dự thảo sửa đổi này rút gọn từ phiên bản 28 điểm ban đầu, nhưng vẫn giữ lại một số nội dung cốt lõi. Một trong những điểm đáng chú ý là việc giới hạn quy mô lực lượng vũ trang Ukraine thời bình ở mức 800.000 quân. Đồng thời, bản dự thảo loại bỏ các điều khoản như việc từ bỏ mọi con đường pháp lý truy cứu tội ác chiến tranh.

Phát biểu với báo giới, ông Zelensky cho biết kế hoạch 20 điểm chỉ là một trong bốn văn kiện đang được xây dựng song song. Các văn kiện khác bao gồm: một thỏa thuận bảo đảm an ninh ba bên (Ukraine – Mỹ – châu Âu), một hiệp định an ninh song phương Ukraine – Mỹ, và một “Lộ trình Thịnh vượng” định hướng phục hồi kinh tế Ukraine đến năm 2040.

Bản kế hoạch 20 điểm bao gồm các trụ cột chính: Khẳng định chủ quyền Ukraine; thỏa thuận không xâm lược với Nga; các bảo đảm an ninh từ Mỹ, NATO và châu Âu dựa trên tinh thần Điều 5 về phòng thủ tập thể của NATO; lộ trình Ukraine trở thành thành viên EU; và cam kết phi hạt nhân của Kiev.

Tuy nhiên, một số điều khoản vẫn đang là vấn đề gây tranh cãi. Đáng chú ý nhất là vấn đề lãnh thổ và nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia. Đối với lãnh thổ, một phương án đang được đưa ra yêu cầu Nga rút khỏi một số tỉnh, trong khi Ukraine giữ nguyên vị trí ở Donetsk, Luhansk, Zaporizhzhia và Kherson. Nga lại yêu cầu Ukraine rút khỏi Donetsk, còn Mỹ đề xuất một giải pháp thỏa hiệp là thiết lập một khu kinh tế tự do tại khu vực tranh chấp.

Về Nhà máy Điện hạt nhân Zaporizhzhia, Mỹ đề xuất cơ chế quản lý ba bên với vai trò điều phối chính thuộc về Washington. Phía Ukraine đề xuất chia sẻ sản lượng điện 50/50 với Mỹ, và để Mỹ quyết định hướng phân phối.

Một điểm đặc biệt khác trong dự thảo là đề xuất thành lập một Hội đồng Hòa bình do Tổng thống Mỹ Donald Trump đứng đầu để giám sát việc thực thi thỏa thuận.

Song song với các nỗ lực ngoại giao, Ukriane cũng đang chủ động chuẩn bị cho khả năng tổ chức bầu cử trong điều kiện xung đột vũ trang. Ngày 23/12, Quốc hội Ukraine đã thông qua việc thành lập một nhóm công tác liên đảng để soạn thảo một đạo luật đặc biệt, chỉ áp dụng một lần, nhằm điều chỉnh việc tổ chức bầu cử trong thời gian thiết quân luật.

Ba Lan xem xét tiếp nhận 250 xe bọc thép Stryker từ Mỹ

Ba Lan đang cân nhắc đề nghị của Mỹ về việc chuyển giao khoảng 250 xe bọc thép chiến đấu bánh lốp Stryker đã qua sử dụng với mức giá tượng trưng chỉ 1 USD. Động thái này diễn ra trong bối cảnh nước này đang thực hiện chương trình hiện đại hóa và mở rộng quân đội lớn nhất trong nhiều thập kỷ.

Theo Bộ trưởng Quốc phòng Ba Lan Władysław Kosiniak-Kamysz, đề xuất được Mỹ đưa ra khi tái cơ cấu và thu hẹp sự hiện diện quân sự tại châu Âu, qua đó giải phóng một số lượng lớn thiết bị. Thay vì vận chuyển số xe này về nước, Washington đề nghị chuyển giao cho đồng minh Ba Lan thông qua chương trình Thiết bị Quốc phòng Dư thừa (EDA).

Hãng thông tấn PAP dẫn thông tin từ Bộ Quốc phòng Ba Lan cho biết, cơ quan này đang phân tích đề xuất và yêu cầu Lực lượng Vũ trang kiểm tra kỹ tình trạng kỹ thuật, cũng như đánh giá khả năng sử dụng của số xe Stryker trong huấn luyện và tác chiến. Giới chức Ba Lan khẳng định việc xem xét này sẽ không ảnh hưởng đến các hợp đồng mua sắm vũ khí hiện đại khác.

Nếu được chuyển giao nhanh chóng, lô xe bọc thép này sẽ giúp tăng cường đáng kể năng lực trang bị của quân đội Ba Lan trong thời gian ngắn, với chi phí thấp hơn rất nhiều so với việc mua mới. Đây là bước đi tiếp theo trong nỗ lực tăng cường sức mạnh quân sự của Warsaw, bên cạnh các thương vụ mua xe tăng, hệ thống phòng không và máy bay chiến đấu quy mô lớn thời gian qua.

EU tăng cường hợp tác và đầu tư tại châu Phi

Trong bối cảnh ảnh hưởng của Trung Quốc tại châu Phi ngày càng mở rộng, Liên minh châu Âu (EU) đang đẩy mạnh các nỗ lực hợp tác và đầu tư mới nhằm củng cố vị thế địa chính trị và kinh tế tại lục địa quan trọng này.

Tại Hội nghị Thượng đỉnh AU-EU lần thứ 7 ở Angola, EU đã thúc đẩy chiến lược hợp tác toàn diện với châu Phi, tập trung vào thương mại, hạ tầng và phát triển bền vững. Là đối tác thương mại và nhà đầu tư lớn nhất của châu Phi, EU nhấn mạnh cam kết lâu dài, song song với việc đối mặt với sự cạnh tranh ngày càng gay gắt từ Bắc Kinh.

Để khác biệt hóa, EU tập trung vào chiến lược “tạo giá trị địa phương”, trao đổi kiến thức và kỹ năng nhằm chuyển đổi nền kinh tế địa phương, thay vì chỉ xuất khẩu nguyên liệu thô. Sáng kiến Cửa ngõ Toàn cầu (Global Gateway) là trụ cột chính, hỗ trợ các dự án hạ tầng như Hành lang đường sắt Lobito, kết nối Angola, CHDC Congo và Zambia ra Đại Tây Dương, nhằm thúc đẩy thương mại nội vùng và toàn cầu.

Tuy nhiên, chiến lược của EU vẫn đối mặt với chỉ trích rằng thiếu sự tham vấn sâu với các bên châu Phi và tiến độ chậm so với các dự án của Trung Quốc. Trong bối cảnh châu Phi sở hữu dân số trẻ và nguồn tài nguyên khoáng sản chiến lược quan trọng cho quá trình chuyển đổi năng lượng, việc xây dựng quan hệ đối tác bình đẳng và bền vững là thách thức then chốt đối với EU.

Nga và Ấn Độ củng cố quan hệ đối tác chiến lược đặc quyền

Trong khuôn khổ Hội nghị Thượng đỉnh Ấn Độ - Nga lần thứ 23 diễn ra tại New Delhi ngày 5/12, hai nước đã ra Tuyên bố chung khẳng định quyết tâm mở rộng và làm sâu sắc hơn mối quan hệ đối tác chiến lược đặc biệt và đặc quyền. Sự kiện này trùng với dịp kỷ niệm 25 năm thiết lập quan hệ đối tác chiến lược giữa hai bên.

Tuyên bố nhấn mạnh tính bền vững và tin cậy của mối quan hệ, coi đây là “mỏ neo của hòa bình và ổn định toàn cầu”. Hai nhà lãnh đạo, Thủ tướng Narendra Modi và Tổng thống Vladimir Putin, đã nhất trí về một loạt biện pháp thúc đẩy hợp tác toàn diện.

Về kinh tế, hai bên hướng tới mục tiêu đạt 100 tỷ USD thương mại song phương vào năm 2030, tháo gỡ rào cản và tăng cường sử dụng đồng nội tệ trong thanh toán. Hợp tác năng lượng, với các dự án dầu khí, khí đốt và hạt nhân dân sự, tiếp tục được khẳng định là trụ cột quan trọng. Các dự án kết nối chiến lược như Hành lang Giao thông Quốc tế Bắc - Nam cũng được đẩy mạnh.

Trong lĩnh vực quốc phòng - trụ cột truyền thống, hai nước thúc đẩy hợp tác đồng phát triển, đồng sản xuất vũ khí theo định hướng “Sản xuất tại Ấn Độ” và duy trì tập trận chung.

Tuyên bố cũng thể hiện sự phối hợp chặt chẽ trên các diễn đàn quốc tế, với Nga tiếp tục ủng hộ Ấn Độ trở thành thành viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc mở rộng. Hai bên lên án mọi hình thức khủng bố và trao đổi về các điểm nóng khu vực.

Hội nghị lần này một lần nữa khẳng định bản chất ổn định và có khả năng thích ứng cao của mối quan hệ Ấn Độ - Nga, với cam kết đưa hợp tác song phương lên tầm cao mới.

Hội nghị Thượng đỉnh không chính thức của lãnh đạo các nước SNG

Ngày 22/12, Tổng thống Nga Vladimir Putin đã chủ trì hội nghị thượng đỉnh không chính thức của các nhà lãnh đạo Khối Thịnh vượng chung (SNG) tại Cung điện Mùa Đông, St. Petersburg, theo thông lệ hằng năm trước thềm năm mới.

Tại cuộc họp, ông Putin nhấn mạnh sau hơn ba thập kỷ, SNG đã khẳng định được vị thế là một tổ chức hợp tác khu vực uy tín. Tổng thống Nga đánh giá cao sự phát triển tích cực của hợp tác đa diện trong năm qua, thể hiện qua kim ngạch thương mại giữa Nga và các nước SNG đạt gần 90 tỷ USD trong 10 tháng đầu năm. Ông cũng ghi nhận sự mở rộng hợp tác tài chính - tiền tệ, với tỷ trọng sử dụng đồng nội tệ trong thanh toán thương mại nội khối vượt 96%.

Bên cạnh đó, lãnh đạo các nước trao đổi về các dự án công nghiệp, hạ tầng trọng điểm, tăng cường an ninh và bảo tồn không gian văn hóa - nhân văn chung. Các bên cũng nhất trí về lập trường chung đối với các vấn đề quốc tế, ủng hộ một trật tự thế giới công bằng dựa trên luật pháp quốc tế và vai trò trung tâm của Liên Hợp Quốc.

2. Tình hình kinh tế-thương mại & khoa học-công nghệ

EU đạt thoả thuận sơ bộ cắt giảm 90% khí thải vào năm 2040

Sau nhiều tháng đàm phán căng thẳng, Liên minh châu Âu (EU) đã đạt được thỏa thuận sơ bộ về một mục tiêu khí hậu mang tính ràng buộc pháp lý: cắt giảm 90% lượng khí thải nhà kính vào năm 2040 so với mức năm 1990.

Để đạt được mục tiêu này, các ngành công nghiệp của EU sẽ phải tự cắt giảm 85% lượng khí thải. 15% còn lại sẽ được thực hiện thông qua việc khối mua tín chỉ carbon từ các dự án cắt giảm khí thải ở nước ngoài, bắt đầu từ năm 2036. Thỏa thuận cũng cho phép sử dụng tín chỉ nước ngoài để hoàn thành 5% trong tổng mục tiêu 90%.

Mặc dù đây là cam kết mạnh mẽ vượt xa hầu hết các nền kinh tế lớn khác, nó vẫn thấp hơn khuyến nghị từ các cố vấn khoa học của EU. Kết quả này phản ánh sự bất đồng sâu sắc giữa các quốc gia thành viên. Một bên, gồm các nước như Ba Lan, Slovakia, lo ngại về chi phí cao làm tổn hại khả năng cạnh tranh công nghiệp. Bên kia, gồm Hà Lan, Tây Ban Nha, thúc đẩy một mục tiêu tham vọng hơn vì các thảm họa khí hậu ngày càng nghiêm trọng.

Để đạt đồng thuận, EU đã phải có những nhượng bộ, như việc trì hoãn áp dụng giá carbon đối với nhiên liệu đến năm 2028. Thỏa thuận này cần được Nghị viện châu Âu và các nước thành viên phê chuẩn chính thức để trở thành luật. Ủy viên Khí hậu EU Wopke Hoekstra tuyên bố thỏa thuận cho thấy vấn đề khí hậu, khả năng cạnh tranh và độc lập chính sách có thể song hành cùng nhau.

EU tiếp tục trì hoãn ký hiệp định thương mại tự do với MERCOSUR

Các nhà lãnh đạo Liên minh châu Âu (EU) tại hội nghị thượng đỉnh ở Brussels đã quyết định hoãn việc ký kết hiệp định thương mại tự do với khối Mercosur (gồm Brazil, Argentina, Uruguay và Paraguay) đến tháng 1/2026. Động thái này đánh dấu thêm một lần trì hoãn đối với thỏa thuận đã được đàm phán trong suốt 25 năm qua.

Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen bày tỏ sự lạc quan, cho rằng việc hoãn lại sẽ tạo thêm thời gian để các bên đàm phán tìm kiếm sự thỏa hiệp. Bà nhấn mạnh hiệp định này “có tầm quan trọng sống còn đối với châu Âu — về mặt kinh tế, ngoại giao và địa chính trị”.

Hiệp định nhằm mục tiêu thúc đẩy thương mại giữa hai khối kinh tế, nhưng vấp phải sự phản đối từ một số quốc gia thành viên EU quan trọng. Trong khi các nước ủng hộ như Đức, Tây Ban Nha và các nước Bắc Âu coi đây là cơ hội để tăng xuất khẩu và giảm phụ thuộc vào Trung Quốc, thì những nước phản đối như Pháp, Italy và Ba Lan lại lo ngại về làn sóng hàng hóa giá rẻ tràn vào và tác động tiêu cực đến nông dân châu Âu.

Uỷ ban châu Âu EU phạt nền tảng X 120 triệu euro vì vi phạm DSA

Ngày 5/12, Ủy ban châu Âu (EC) đã quyết định phạt nền tảng X (trước đây là Twitter) 120 triệu euro (khoảng 140 triệu USD) do vi phạm các nghĩa vụ minh bạch theo Đạo luật Dịch vụ Kỹ thuật số (DSA). Đây là khoản phạt đầu tiên được áp dụng theo DSA liên quan đến nội dung trên nền tảng số.

Ba lỗi vi phạm chính được EC xác định bao gồm: thiết kế gây hiểu lầm với “dấu tích xanh”, thiếu minh bạch trong kho lưu trữ quảng cáo và không cung cấp quyền truy cập dữ liệu công khai cho các nhà nghiên cứu. Việc cho phép người dùng trả phí để có dấu tích xanh mà không cần xác minh danh tính bị coi là làm giảm khả năng phân biệt tài khoản xác thực, khiến người dùng dễ bị lừa đảo.

Quyết định này đánh dấu bước đi cứng rắn đầu tiên của EC trong việc thực thi DSA, nhằm tăng cường trách nhiệm giải trình và minh bạch của các nền tảng trực tuyến lớn. Một cuộc điều tra riêng về cách X xử lý nội dung bất hợp pháp và thao túng thông tin vẫn đang được tiến hành.

Nga chính thức triển khai đồng Ruble kỹ thuật số

Theo luật mới được Tổng thống Vladimir Putin ký ban hành, Nga chính thức bắt đầu triển khai đồng rúp kỹ thuật số từ ngày 1/1/2026, với lộ trình áp dụng bắt buộc được chia theo từng giai đoạn cụ thể.

Từ ngày 1/1/2026, các giao dịch chuyển tiền vào ngân sách liên bang và chuyển khoản đến cơ quan liên bang đã được thực hiện bằng đồng tiền này. Đến ngày 1/7, phạm vi sẽ mở rộng sang ngân sách khu vực, địa phương và các quỹ ngoài ngân sách.

Một mốc quan trọng là ngày 1/9, khi các ngân hàng lớn và các công ty có doanh thu trên 120 triệu rúp (năm trước đó) bắt buộc phải cung cấp phương thức thanh toán bằng rúp kỹ thuật số cho tất cả người dùng. Lộ trình này sẽ tiếp tục mở rộng dần đến các doanh nghiệp vừa và nhỏ trong những năm 2027, 2028. Các doanh nhân siêu nhỏ (doanh thu dưới 5 triệu rúp/năm) và cửa hàng không có internet được miễn áp dụng.

Đồng rúp kỹ thuật số, do Ngân hàng Trung ương Nga phát hành và được bảo đảm bằng vàng, dự trữ ngoại hối, là một hình thức tiền số mới bổ sung cho tiền mặt và tiền trong tài khoản. Nó được lưu trữ trong ví điện tử chuyên dụng và có thể dùng để thanh toán, chuyển tiền hoặc tiết kiệm, nhưng không thể gửi tiết kiệm hay vay vốn.

Sau gần hai năm thử nghiệm với hơn 100.000 giao dịch, Ngân hàng Trung ương Nga kỳ vọng đồng tiền này sẽ trở thành phương thức thanh toán phổ biến trong vòng 5-7 năm tới, nhằm tăng cường chủ quyền tiền tệ và hiện đại hóa hệ thống tài chính.

3. Tình hình văn hoá-xã hội

Lễ hội Ánh sáng Lyon

Lễ hội Ánh sáng Lyon (Festival of Lights), sự kiện đặc sắc không thể bỏ lỡ của thành phố này, đã chính thức diễn ra từ ngày 5 đến ngày 8/12/2025. Trong những ngày này, Lyon khoác lên mình tấm áo rực rỡ khi các công trình kiến trúc đẹp nhất bừng sáng dưới ánh đèn nghệ thuật. Người dân Lyon còn cùng tham gia bằng cách đặt những chiếc đèn lồng nhỏ (lumignons) trên bệ cửa sổ và ban công vào đêm 8/12, tạo nên một không gian lung linh, hấp dẫn du khách và người dân đổ xuống đường chiêm ngưỡng.

Chi tiêu tại các chợ giáng sinh châu Âu tăng mạnh

Theo dữ liệu phân tích mới nhất của Visa, chi tiêu của du khách tại 20 chợ Giáng sinh hàng đầu châu Âu đã tăng trung bình 15%/năm kể từ năm 2022 và xu hướng này dự kiến tiếp tục trong mùa lễ 2025. Frankfurt (Đức) dẫn đầu với mức tăng trưởng kép hàng năm lên tới 45%, theo sau là Cologne (35%) và Strasbourg (30%). Các chợ tại Prague, Krakow và Budapest thu hút lượng khách đông nhất. Sự bùng nổ chi tiêu không chỉ thúc đẩy kinh tế địa phương mà còn tạo ra nhiều việc làm thời vụ trong mùa lễ hội.

II. Châu Mỹ

1. Tình hình chính trị-an ninh

Chiến dịch quân sự của Mỹ tại Venezuela

Ngày 3/1/2026, Hoa Kỳ tiến hành chiến dịch quân sự quy mô lớn mang tên Operation Absolute Resolve nhằm bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro. Cuộc đột kích này đã khiến hàng chục người thiệt mạng và được xem là bước leo thang chưa từng có trong quan hệ an ninh Mỹ–Latin America kể từ chiến dịch Panama năm 1989.

Washington khẳng định chiến dịch là một phần trong nỗ lực chống ma túy xuyên biên giới và bảo vệ an ninh quốc gia, nhưng động thái này nhanh chóng vấp phải làn sóng phản đối quốc tế mạnh mẽ. Nhiều quốc gia trong khu vực và Liên Hợp Quốc lên án hành động của Mỹ là vi phạm chủ quyền và luật pháp quốc tế, mở ra tranh cãi sâu rộng về tính pháp lý và đặt ra thách thức đối với trật tự quốc tế.

Sự kiện không chỉ làm gia tăng bất ổn chính trị – xã hội tại Venezuela mà còn ảnh hưởng tới quan hệ ngoại giao giữa Washington và các nước Mỹ Latinh vốn nhạy cảm về chủ quyền, tạo ra sức ép mới đối với cơ chế hợp tác an ninh và kiểm soát di cư khu vực. Tác động địa chính trị này được dự báo sẽ kéo dài và đòi hỏi các nước trong khu vực phải tái cân bằng chiến lược trong bối cảnh cạnh tranh quyền lực lớn hơn.

Mỹ công bố Chiến lược An ninh Quốc gia 2025

Ngày 04/12/2025, chính quyền Mỹ chính thức công bố National Security Strategy 2025, trong đó xác lập rõ việc tái tập trung ưu tiên chiến lược vào khu vực Tây Bán Cầu. Văn kiện nhấn mạnh ba trục hành động chính: kiểm soát di cư bất hợp pháp, ngăn chặn ma túy xuyên biên giới và đối phó cạnh tranh ảnh hưởng kinh tế – chính trị từ các cường quốc bên ngoài khu vực.

Điểm đáng chú ý của chiến lược lần này là sự dịch chuyển trọng tâm từ các không gian địa – chiến lược truyền thống sang “sân sau chiến lược” của Mỹ. Washington coi tình trạng bất ổn tại Mỹ Latinh và Caribe không chỉ là vấn đề khu vực, mà còn là thách thức trực tiếp đối với an ninh quốc gia, đặc biệt trong bối cảnh làn sóng di cư gia tăng, tội phạm xuyên quốc gia ngày càng tinh vi và sự hiện diện kinh tế - tài chính của các đối thủ chiến lược mở rộng nhanh chóng.

Giới quan sát cho rằng định hướng mới này thực chất là sự hồi sinh của học thuyết Monroe trong bối cảnh hiện đại, được đặt tên không chính thức là “Trump Corollary”. Nếu như học thuyết Monroe thế kỷ XIX tập trung ngăn chặn sự can thiệp của các cường quốc châu Âu, thì “Trump Corollary” hướng tới việc hạn chế ảnh hưởng ngày càng gia tăng của các đối thủ ngoài khu vực vào cấu trúc kinh tế – chính trị của Tây Bán Cầu.

Như vậy, National Security Strategy 2025 không chỉ là một văn kiện hoạch định chính sách, mà còn là tín hiệu cho thấy Mỹ đang tái cấu trúc tư duy chiến lược, coi Tây Bán Cầu là tuyến phòng thủ ưu tiên trong cạnh tranh quyền lực toàn cầu giai đoạn mới.

Căng thẳng ngoại giao giữa Mỹ và Mexico

Trong bối cảnh căng thẳng gia tăng giữa Mỹ và Venezuela sau các diễn biến quân sự và ngoại giao cuối năm 2025, chính quyền Mexico đã lên tiếng chỉ trích mạnh mẽ mọi hành động can thiệp quân sự của nước ngoài vào Venezuela, đồng thời khẳng định nguyên tắc tự quyết của các quốc gia và phản đối mọi vi phạm chủ quyền. Bộ Ngoại giao Mexico nhấn mạnh rằng khu vực Mỹ Latinh và Caribe phải được bảo đảm là “vùng hoà bình”, nơi mọi tranh chấp được giải quyết bằng đối thoại và trên cơ sở tôn trọng pháp luật quốc té, trong đó có Hiến chương Liên hợp quốc.

Phát biểu của giới chức Mexico thể hiện một lập trường rõ rệt: phản đối mạnh mẽ mọi hình thức can thiệp quân sự, coi đây là hành vi gây bất ổn khu vực và xâm phạm quyền tự quyết của các dân tộc. Mexico cũng khẳng định sẵn sàng tiếp tục hợp tác an ninh song phương trong khuôn khổ tôn trọng chủ quyền và quyền của mỗi quốc gia.

Lập trường này phản ánh quan điểm ngoại giao truyền thống của Mexico – tôn trọng nguyên tắc không can thiệp, tự quyết và giải quyết hòa bình tranh chấp quốc tế – trong bối cảnh khu vực đang đối mặt với biến động chính trị và an ninh lan rộng.

Mỹ và Venezuela bất đồng trong việc triển khai các chuyến bay đưa người tị nạn trở về quê hương

Vào ngày 12/12/2025, chính quyền Venezuela thông báo rằng một chuyến bay trở người dân tị nạn từ Mỹ trở về Venezuela đã bị tạm dừng theo quyết định đơn phương từ phía Mỹ. Chính phủ Chính phủ Venezuela cho biết sự đình chỉ này “gây cản trở nghiêm trọng” đối với nỗ lực giải quyết tình trạng người di cư bị giam giữ tại Mỹ thông qua các chuyến bay định kỳ.

Theo tuyên bố của Caracas, việc Mỹ đình chỉ chuyến bay là hành động đơn phương, làm gián đoạn tiến trình được thỏa thuận và làm dấy lên lo ngại về sự bền vững của cơ chế phối hợp đưa người tị nạn Venezuela hồi hương giữa hai bên. Chính phủ Venezuela nhấn mạnh đây là một bước lùi trong quản lý di trú và ảnh hưởng trực tiếp đến hàng nghìn công dân nước này.

Trong khi đó, phía Washington đưa ra cách lí giải khác. Mỹ cho rằng điều kiện an ninh và công tác phối hợp đã thay đổi trong bối cảnh căng thẳng song phương gia tăng, và việc tạm dừng chuyến bay là biện pháp tạm thời để rà soát lại các điều kiện an toàn hàng không và thủ tục di trú. Nhiều nguồn tin quốc tế cũng ghi nhận rằng các chuyến bay hồi hương đã diễn ra thường xuyên trong năm 2025 trước khi sự kiện này xảy ra, nhưng hiện đang bị đặt vào thế “bất định” do các bất đồng về diễn giải thỏa thuận.

Sự bất đồng giữa hai phía về tình trạng tiếp tục hay tạm dừng các chuyến bay sau ngày 12/12 phản ánh căng thẳng sâu rộng hơn trong quan hệ Mỹ – Venezuela, khi hai nước liên tục tranh cãi về các vấn đề an ninh, di cư và chủ quyền. Bất chấp những tuyên bố trái ngược, cả Caracas và Washington đều khẳng định sẽ tiếp tục tìm kiếm giải pháp thông qua đàm phán, dù lộ trình và điều kiện cho việc nối lại hoàn toàn các chuyến bay vẫn chưa rõ ràng. Diễn biến này không chỉ ảnh hưởng tới công tác quản lý di cư mà còn có tiềm năng làm gia tăng căng thẳng ngoại giao giữa hai chính quyền trong bối cảnh khu vực đang chứng kiến nhiều biến động về an ninh và chính sách nhập cư.

2. Tình hình kinh tế-thương mại & khoa học-công nghệ

Canada hạ thấp kỳ vọng về thỏa thuận thương mại mới với Mỹ

Ngày 18/12/2025, Thủ tướng Canada Mark Carney nghi ngờ về triển vọng đạt được một thỏa thuận thương mại song phương tích cực mới với Mỹ trong năm 2026. Ông nhấn mạnh rằng cơ hội đạt được một thỏa thuận cụ thể trong các lĩnh vực then chốt như thép, nhôm hay ôtô là rất hạn chế ở thời điểm này, và nhiều khả năng các cuộc đàm phán sẽ được trì hoãn và gộp vào quy trình rà soát lại Hiệp định Thương mại Mỹ–Mexico–Canada (USMCA) dự kiến diễn ra vào năm 2026.

Trong bối cảnh quan hệ thương mại Bắc Mỹ chịu sức ép từ các biện pháp thuế quan và bất đồng về điều kiện tiếp cận thị trường, phát biểu của Thủ tướng Carney phản ánh sự thận trọng của Ottawa. Thay vì tìm kiếm những bước tiến thương mại lớn ngay lập tức, Canada ưu tiên giữ vững cơ chế hợp tác hiện tại và tập trung vào các mục tiêu dài hạn, đặc biệt là việc hỗ trợ các ngành bị ảnh hưởng bởi thuế quan và thúc đẩy xuất khẩu bền vững.

Tuyên bố này cũng cho thấy một sự điều chỉnh theo hướng thực dụng hơn trong chính sách đối ngoại – kinh tế của Canada, khi Ottawa cân nhắc kỹ lưỡng giữa nhu cầu thúc đẩy tăng trưởng và bảo vệ lợi ích doanh nghiệp trong nước trong bối cảnh cạnh tranh thương mại toàn cầu phức tạp.

Mexico công bố chính sách thuế quan mới đối với hàng nhập khẩu Châu Á

Vào ngày 12/12/2025, chính phủ Mexico chính thức ban hành một loạt thuế quan mới đối với hàng hóa nhập khẩu từ phần lớn các nước châu Á, trong đó có Trung Quốc, Ấn Độ, Hàn Quốc, Thái Lan và Indonesia, hiệu lực từ 1/1/2026. Mức thuế được áp dụng theo quy định sửa đổi Luật Thuế Nhập khẩu – Xuất khẩu, với hầu hết các loại hàng hóa chịu thuế tăng lên tới 35% đối với các đối tác mà Mexico không có hiệp định thương mại tự do, và trong một số dòng sản phẩm đặc thù mức thuế có thể lên tới 50%. Các mặt hàng bị tác động bao gồm ôtô, linh kiện ôtô, dệt may, quần áo, nhựa, thép và thiết bị điện gia dụng.

Chính sách này được giới chức Mexico lý giải là nhằm bảo vệ các ngành sản xuất nội địa trước sức ép cạnh tranh từ hàng hóa giá rẻ nhập khẩu, đồng thời đóng góp vào mục tiêu tái cơ cấu công nghiệp mang tính “chủ quyền, bền vững và bao trùm”. Biện pháp thuế quan được xem là phù hợp với nỗ lực của Mexico trong việc giảm lệ thuộc vào nguồn nguyên liệu và sản phẩm từ các thị trường châu Á, đồng thời tạo thêm nguồn thu ngân sách.

Đáng chú ý, quyết định tăng thuế này cũng phản ánh sự điều chỉnh trong quan hệ thương mại với Hoa Kỳ. Trong bối cảnh Washington tăng cường các biện pháp thuế đối với hàng nhập khẩu từ Trung Quốc và các nước không có thỏa thuận thương mại trực tiếp với Mỹ, Mexico dường như đang tìm cách hài hòa chính sách thuế quan với đối tác lớn nhất của mình tại Bắc Mỹ, nhằm giảm nguy cơ bị coi là cửa ngõ trung chuyển hàng giá rẻ giữa thị trường châu Á và Mỹ.

Động thái này thu hút sự chú ý trên trường quốc tế, trong đó có những lo ngại từ các nước châu Á bị ảnh hưởng và các nhóm doanh nghiệp trong nước về chi phí đầu vào tăng, ảnh hưởng đến giá cả và chuỗi cung ứng. Đồng thời, đây cũng là bước ngoặt trong chiến lược thương mại của Mexico khi cân nhắc giữa bảo vệ ngành sản xuất trong nước và duy trì mối quan hệ thương mại với cả Mỹ và các đối tác châu Á.

Canada và Mercosur tái khởi động đàm phán tự do thương mại trong bối cảnh mới

Cuối tháng 12/2025, Canada và khối Mercosur – gồm Argentina, Brazil, Paraguay và Uruguay – đã chính thức tái khởi động các cuộc đàm phán hướng đến một Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) dự kiến được ký kết vào cuối năm 2026. Động thái này diễn ra trong bối cảnh nhiều nền kinh tế trên thế giới, đặc biệt tại khu vực Mỹ Latinh và Bắc Mỹ, đang chứng kiến xu hướng tăng thuế quan và chính sách bảo hộ các ngành sản xuất nội địa, làm gia tăng rào cản và chi phí thương mại.
Các cuộc thảo luận giữa Ottawa và các đối tác Mercosur tập trung vào việc mở cửa thị trường hàng hóa nông sản và công nghiệp, thiết lập các tiêu chuẩn đầu tư – dịch vụ hiện đại, bảo đảm tiếp cận thị trường minh bạch và tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực chuỗi cung ứng then chốt. Phía Canada nhấn mạnh mong muốn đa dạng hóa các kênh xuất khẩu ngoài khối thương mại Bắc Mỹ truyền thống và giảm phụ thuộc vào một vài thị trường lớn, đồng thời tạo ra một liên minh kinh tế rộng hơn nhằm đối trọng với các xu hướng bảo hộ đang gia tăng.

Đối với các quốc gia Mercosur, thỏa thuận với Canada được kỳ vọng sẽ mở rộng cơ hội cho ngành xuất khẩu nông sản, nguyên liệu và sản phẩm chế biến vào thị trường Bắc Mỹ, đồng thời thúc đẩy dòng đầu tư trực tiếp nước ngoài vào khu vực. Việc hợp tác này cũng được xem là một yếu tố cân bằng các động thái chính sách thương mại hiện nay, khi nhiều nền kinh tế lớn điều chỉnh chiến lược nhằm bảo vệ ngành trong nước trước cạnh tranh quốc tế.

Việc tái khởi động đàm phán FTA Canada–Mercosur vào thời điểm này phản ánh xu hướng đa phương hóa thương mại và tăng cường liên kết kinh tế trong bối cảnh môi trường bảo hộ thương mại toàn cầu có chiều hướng gia tăng. Đây có thể là bước đi chiến lược nhằm định hình một khuôn khổ hợp tác thương mại mới, góp phần thúc đẩy tăng trưởng bền vững cho cả khu vực Bắc và Nam Mỹ trong giai đoạn tiếp theo.

OpenAI ra mắt mô hình AI GPT-5.2

Ngày 11/12/2025, Tập đoàn OpenAI chính thức giới thiệu GPT-5.2, phiên bản kế tiếp của dòng mô hình ngôn ngữ tiên tiến, được đánh giá là một bước tiến quan trọng trong phát triển trí tuệ nhân tạo (AI). Mô hình mới này được thiết kế nhằm nâng cao khả năng hiểu và tạo ngôn ngữ tự nhiên, đồng thời xử lý hiệu quả các nhiệm vụ phức tạp mà các thế hệ trước gặp khó khăn, như lập trình, xây dựng và phân tích bảng dữ liệu, cũng như giải quyết bài toán đa bước có tính logic cao.

Theo Reuters, GPT-5.2 là kết quả của một chiến lược nội bộ mang tên gọi “code red”, trong đó OpenAI tập trung tối đa nguồn lực kỹ thuật và nghiên cứu vào sản phẩm lõi nhằm đẩy nhanh tiến độ phát triển và củng cố vị thế cạnh tranh với các nền tảng AI khác, tiêu biểu là Gemini của Google. Chiến lược này phản ánh nhận thức về tính quyết liệt trong cuộc đua đổi mới công nghệ giữa các tập đoàn lớn, nơi mà lợi thế về mô hình ngôn ngữ tiên tiến chính là yếu tố cạnh tranh chủ chốt.

OpenAI cho biết GPT-5.2 không chỉ cải thiện hiệu suất xử lý các tác vụ phức tạp mà còn hướng tới việc tạo ra giá trị kinh tế thực tiễn lớn hơn. Trong tuyên bố công bố, tập đoàn nhấn mạnh mô hình mới sẽ tăng hiệu quả ứng dụng trong môi trường doanh nghiệp, hỗ trợ tự động hóa quy trình, tăng cường phân tích dữ liệu và góp phần thúc đẩy các nghiệp vụ chuyên sâu mà trước đây cần nhiều lao động trí tuệ. Đây được xem là định hướng chuyển dịch từ nghiên cứu hẹp sang ứng dụng rộng rãi trong các lĩnh vực kinh tế – xã hội.

Sự ra mắt GPT-5.2 đánh dấu một mốc mới trong sự phát triển của AI, mở ra kỳ vọng về các giải pháp công nghệ mạnh mẽ hơn, linh hoạt hơn, và có thể được tích hợp sâu hơn vào hoạt động sản xuất – kinh doanh. Đồng thời, nó cũng đặt ra những câu hỏi lớn hơn về quản trị công nghệ, an toàn AI và tác động xã hội khi các mô hình này ngày càng trở nên năng lực và phổ biến.

3. Tình hình văn hoá-xã hội

“Las Calaveras de la Calle 5” tại Austin: Nghệ thuật công cộng – đối thoại về di sản và đa văn hóa

Ngày 11/12/2025, tại Republic Square (Austin, Texas), dự án nghệ thuật công cộng “Las Calaveras de la Calle 5” chính thức được trưng bày, mang đến cho người dân địa phương và du khách một trải nghiệm nghệ thuật tương tác độc đáo và quy mô. Sự kiện do Mexic-Arte Museum phối hợp cùng các nghệ sĩ đa nền tảng thực hiện, với điểm nhấn là sáu tác phẩm đầu lâu khổng lồ trang trí công phu, mỗi tác phẩm đại diện cho một cộng đồng dân cư đã định cư và góp phần kiến tạo bản sắc đô thị: Indigenous, Latine/x, Black, French, Asian và Chicano.

Thông qua việc kết hợp giữa yếu tố nghệ thuật truyền thống và mỹ thuật đương đại đặt trong không gian công cộng, “Las Calaveras de la Calle 5” không chỉ là một triển lãm thị giác mà còn là một không gian đối thoại về di sản, bản sắc và đa văn hóa. Những đầu lâu – một biểu tượng văn hóa có nguồn gốc sâu xa trong các lễ nghi tưởng nhớ tổ tiên – được tái hiện trên quy mô lớn trong bối cảnh đô thị hiện đại, tạo ra khả năng tiếp cận rộng mở với công chúng và truyền tải những thông điệp xã hội sâu sắc.

Dự án hướng tới việc thúc đẩy hoà nhập xã hội và tôn vinh lịch sử của các cộng đồng thiểu số tại Hoa Kỳ, nhấn mạnh rằng câu chuyện về di sản không chỉ là ký ức mà còn là một phần sống động của đời sống hiện đại. Không gian trưng bày tại public square đã trở thành điểm gặp gỡ giữa nghệ thuật và công chúng, góp phần mở rộng nhận thức về vai trò của nghệ thuật công cộng trong việc xây dựng sự hiểu biết lẫn nhau và tôn trọng đa dạng văn hóa trong cộng đồng đô thị.

Chương trình Giáng sinh tại Nhà hát Municipal ở Rio de Janeiro

Từ giữa đến cuối tháng 12/2025, Nhà hát Municipal (Theatro Municipal) tại Rio de Janeiro đã triển khai chuỗi chương trình nghệ thuật Giáng sinh quy mô lớn, bao gồm vở ballet kinh điển The Nutcracker, các buổi hòa nhạc mùa lễ và nhiều hoạt động trình diễn cộng đồng. Chuỗi sự kiện thu hút sự quan tâm rộng rãi của công chúng trong và ngoài nước, trở thành điểm nhấn văn hóa của thành phố trong mùa lễ hội cuối năm.

Điểm đặc biệt của chương trình năm nay nằm ở việc mở rộng không gian nghệ thuật ra ngoài khuôn khổ sân khấu truyền thống. Bên cạnh các buổi biểu diễn bán vé trong khán phòng, Nhà hát Municipal đã trình chiếu những phân cảnh nổi bật của The Nutcracker trực tiếp lên mặt tiền tòa nhà, đồng thời tổ chức không gian lễ hội tại khu vực Cinelândia hoàn toàn miễn phí cho người dân. Cách tiếp cận này đã biến trung tâm lịch sử của Rio de Janeiro thành một “sân khấu mở”, thu hút đông đảo cư dân địa phương và du khách trong suốt tháng 12.

Về phương diện văn hóa – xã hội, chương trình Giáng sinh thường niên của Nhà hát Municipal không chỉ nhằm quảng bá nghệ thuật cổ điển mà còn hướng tới mục tiêu kết nối di sản nghệ thuật với đời sống đô thị hiện đại. Việc đưa ballet và âm nhạc hàn lâm ra không gian công cộng góp phần hạ thấp rào cản tiếp cận nghệ thuật, mở rộng đối tượng khán giả và tăng cường sự tham gia của cộng đồng vào các hoạt động văn hóa.

Có thể thấy, mô hình kết hợp biểu diễn trong nhà và ngoài trời của Nhà hát Municipal đã tạo nên một hình thức phổ biến hóa nghệ thuật hiệu quả, vừa bảo tồn giá trị truyền thống, vừa làm mới trải nghiệm thưởng thức văn hóa trong bối cảnh đô thị đương đại. Đây cũng là minh chứng cho vai trò ngày càng quan trọng của nghệ thuật công cộng trong việc xây dựng bản sắc và sức sống văn hóa cho các thành phố lớn ở Mỹ Latinh.

  _________

Nguồn tham khảo:

Phần I:

1.   Reuters (2025), “The 20-point peace proposal Zelenskiy will discuss with Trump”,https://www.reuters.com/world/ukraine-unveils-20-point-peace-proposal-under-discussion-with-us-2025-12-24/

2.   NYTimes (2025), “Trump and Zelensky Cite Progress but Peace Deal Remains Elusive”,https://www.nytimes.com/live/2025/12/28/us/trump-news-ukraine-zelensky

3.   National Interest (2025), “The Pentagon Will Sell 250 Stryker Armored Vehicles to Poland—for Just $1”,https://nationalinterest.org/blog/buzz/pentagon-will-sell-250-stryker-armored-vehicles-to-poland-for-just-1-ps-120925

4.   Báo Tin tức (2025), “EU đẩy mạnh hợp tác và đầu tư tại châu Phi”, https://baotintuc.vn/the-gioi/eu-day-manh-hop-tac-va-dau-tu-tai-chau-phi-20251201170524229.htm

5.   QĐND (2025), “Ấn Độ và Nga củng cố quan hệ đối tác chiến lược đặc biệt và đặc quyền”,https://www.qdnd.vn/quoc-te/tin-tuc/an-do-va-nga-cung-co-quan-he-doi-tac-chien-luoc-dac-biet-va-dac-quyen-1015478

6.   RG.RU (2025), “Встреча в Эрмитаже: Владимир Путин провел неформальный саммит СНГ”,https://rg.ru/2025/12/22/vstrecha-v-ermitazhe.html

7.   European Council (2025), “2040 climate target: Council and Parliament agree on a 90% emissions reduction”,https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/12/10/2040-climate-target-council-and-parliament-agree-on-a-90-emissions-reduction/

8.   European Council (2025), “Commission fines X €120 million under the Digital Services Act”,https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/news/commission-fines-x-eu120-million-under-digital-services-act

9.   Национальный Банковский Журнал (2025),«Цифровые рубли запустили в массы: в России начался первый этап внедрения третьей российской валюты»,https://nbj.ru/publs/tsifrovye_rubli_zapustili_v_massy_v_rossii/71034/

10. DW (2025), “EU delays signing Mercosur free trade deal, again”,https://www.dw.com/en/eu-delays-signing-mercosur-free-trade-deal-again/a-75237389

11. Visiter Lyon (2025), “Festival of Lights”,https://en.visiterlyon.com/out-and-about/what-s-on/festivals/festival-of-lights

12. Euronews (2025), “Holiday market spending surges across Europe: Which cities saw the biggest increases?”, https://www.euronews.com/business/2025/12/31/holiday-market-spending-surges-across-europe-which-cities-saw-the-biggest-increases

Phần II:
1. VietnamPlus. (2026, January 4). Mỹ tấn công Venezuela: Ít nhất 40 người thiệt mạng. Vietnamplus. https://www.vietnamplus.vn/my-tan-cong-venezuela-it-nhat-40-nguoi-thiet-mang-post1086477.vnp

2. Reuters. (2025, December 4). Trump could decide next year to withdraw from USMCA trade deal. https://www.reuters.com/world/americas/trump-could-decide-next-year-withdraw-usmca-trade-deal-ustr-greer-tells-politico-2025-12-04/

3. Reuters. (2026, January). Mexico’s Sheinbaum rejects U.S. intervention in Venezuela and Mexico. https://www.reuters.com/world/americas/mexicos-sheinbaum-again-rejects-us-intervention-venezuela-2026-01-05

4. Reuters. (2025, December 12). Venezuela says migrant repatriation flight suspended, US says they will continue. https://www.reuters.com/world/americas/venezuela-says-us-has-suspended-migrant-repatriation-flight-set-friday-2025-12-12

5. APNews. (2025, December 19). . https://apnews.com/article/canada-us-free-trade-talks-trump-carney-4f54f7022cc2dc4b84b1fad6fce57ab4

6. WTO Center. (2025, December 12). Mexico imposes tariffs of up to 50% on goods from China and several other Asian countries. https://wtocenter.vn/tin-tuc/29219-mexico-imposes-tariffs-of-up-to-50-on-goods-from-china-and-several-other-asian-countries

7. Financial Times. (2025, December 28). Canada and Mercosur accelerate free trade talks. Financial Times. https://www.ft.com/content/c7820f36-581a-4b9e-904e-4dbff350d149

8. Reuters. (2025, December 11). OpenAI launches GPT-5.2 AI model with improved capabilities. https://www.reuters.com/technology/openai-launches-gpt-52-ai-model-with-improved-capabilities-2025-12-11

9. Mexic-artemuseum. (2025, December). Miembros Newsletter: December 2025. https://mexic-artemuseum.org/miembros-newsletter-december-2025/

10. Riodejaneirosecreto. (2025, December 12). Christmas at Rio de Janeiro’s Municipal Theater will feature free screenings of “The Nutcracker”, a themed village and more attractions starting this Friday!. Riodejaneirosecreto. https://riodejaneirosecreto.com/en/christmas-theatro-municipal-rj-nutcracker