Mục Lục TA.pdf

ẢNH HƯỞNG CỦA CUỘC XUNG ĐỘT MỸ, ISRAEL VỚI IRAN ĐẾN AN NINH CHUỖI CUNG ỨNG

VÀ KINH TẾ VĨ MÔ CỦA VIỆT NAM

Nguyễn Cao Đức

Viện Nghiên cứu Châu Âu và Châu Mỹ

Phí Hồng Minh

Viện Nghiên cứu Châu Á - Thái Bình Dương

Tóm tắt: Cuộc xung đột Mỹ, Israel với Iran kể từ ngày 28/02/2026 đã kích hoạt cú sốc cung hệ thống, tác động phi tuyến lên an ninh chuỗi cung ứng Việt Nam qua bốn kênh hội tụ: năng lượng, nguyên liệu chiến lược, logistics và tài chính - tỷ giá. Phong tỏa eo biển Hormuz làm gián đoạn các nguyên liệu thiết yếu không có khả năng thay thế trong sản xuất công nghệ cao. Các kênh cú sốc khuếch đại lẫn nhau theo cơ chế phản hồi phi tuyến, xói mòn ngưỡng chống chịu vĩ mô và kích hoạt phụ thuộc lộ trình trong các chuỗi cung ứng cốt lõi. Mô hình tăng trưởng dựa vào gia công lắp ráp định hướng FDI đã chạm ngưỡng chịu đựng khi các công cụ điều tiết vĩ mô suy giảm hiệu lực trước áp lực cung ngoại sinh và cú sốc thể chế. Hệ quả là trạng thái mất cân đối vĩ mô gia tăng và tính dễ tổn thương cấu trúc bộc lộ rõ nét. Để tăng trưởng nhanh và phát triển bền vững đòi hỏi chuyển dịch sang mô hình tự chủ nội sinh, triển khai bốn trụ cột: củng cố vùng đệm thanh khoản và phòng vệ thể chế; phát triển dự trữ năng lượng chiến lược; nội địa hóa chuỗi giá trị bán dẫn và hạ tầng trí tuệ nhân tạo; hoàn thiện chuỗi cung ứng nông nghiệp tuần hoàn nhằm giảm phụ thuộc đầu vào và nâng cao chống chịu hệ thống.

Từ khóa: Xung đột Mỹ, Israel với Iran, eo biển Hormuz, an ninh chuỗi cung ứng, ổn định kinh tế vĩ mô Việt Nam.

Abstract: The US, Israel with Iran conflict has triggered a systemic supply shock that propagates nonlinearly through Vietnam’s supply chain security via four convergent channels: energy, strategic raw materials, logistics, and financial-exchange rate dynamics. The blockade of the Strait of Hormuz has disrupted critical inputs lacking viable substitutes in high-technology production. These shock channels interact through nonlinear feedback mechanisms, eroding macroeconomic resilience thresholds and activating path dependency across core supply chains. The growth model predicated on FDI-oriented assembly manufacturing has reached its structural tolerance limit as macro-regulatory instruments lose effectiveness under exogenous supply pressures and institutional shocks. Consequently, macroeconomic imbalances intensify and structural vulnerabilities become increasingly pronounced. Sustaining rapid growth and long-term development requires a fundamental transition toward an endogenous autonomy model, anchored in four strategic pillars: strengthening sovereign liquidity buffers and institutional defense capacity; developing strategic energy reserves; localizing semiconductor value chains and sovereign artificial intelligence infrastructure; and consolidating circular agricultural supply chains to reduce input dependency and enhance systemic resilience.

Keywords: US, Israel with Iran conflict, Strait of Hormuz, supply chain security, Vietnam’s macroeconomic stability. 

CẠNH TRANH MỸ - TRUNG QUỐC TRONG THÚC ĐẨY CHUẨN MỰC QUẢN TRỊ TRÍ TUỆ NHÂN TẠO TOÀN CẦU

                      Hà Anh Tuấn, Hồ Thị Phương Anh

Học viện Ngoại giao

Tóm tắt: Hiện nay, Mỹ và Trung Quốc không chỉ cạnh tranh trong việc phát triển và đổi mới trí tuệ nhân tạo (AI), mà còn cạnh tranh trong việc kiến tạo những chuẩn mực trụ cột của nền quản trị AI toàn cầu. Xuất phát từ nhu cầu kiến tạo môi trường thuận lợi cho việc phát triển AI, đảm bảo an ninh và xây dựng vai trò lãnh đạo thế giới trong quản trị AI toàn cầu, cả Mỹ và Trung Quốc đã xây dựng hai mô hình với hệ chuẩn mực khác biệt, thậm chí đối lập nhau. Đồng thời, Mỹ và Trung Quốc đã thực hiện chính sách xuất khẩu các chuẩn mực cạnh tranh với đối thủ thông qua các cơ chế mà hai nước đang là thành viên, cũng như các cơ chế mới mang tính loại trừ do hai nước thiết lập, đặc biệt là thông qua các dự án đầu tư về AI tại các nước thứ ba và các sản phẩm AI của hai nước. Trước bối cảnh cạnh tranh giữa hai nước lớn, các nước vừa và nhỏ, trong đó có Việt Nam, phải đối mặt với cả thuận lợi lẫn thách thức. Bài viết sẽ đưa ra một số hàm ý đối với Việt Nam trong quá trình này.

Từ khóa: Cạnh tranh Mỹ - Trung Quốc, trí tuệ nhân tạo, quản trị toàn cầu, chuẩn mực.

Abstract: Currently, the United States and China are competing not only in the development and innovation ofArtificial Intelligence(AI) but also in establishing the cornerstone norms of global AI governance. Driven by the need to create a favorable environment for AI development, ensure security, and build global leadership in AI governance, both the US and China have developed two distinct, even opposing, normative models of governance. Simultaneously, the US and China have pursued a policy of exporting these norms to compete with rivals through mechanisms they are members of, as well as new, exclusionary mechanisms established by both countries, and especially through AI investment projects in third countries and their AI products. Against this backdrop of competition between the two major powers, middle and small countries, including Vietnam, face both opportunities and challenges. This article will offer some implications for Vietnam in this process.

Keywords: US - China competition, artificial intelligence, global governance, norms.

QUẢN TRỊ TRÍ TUỆ NHÂN TẠO CÓ TRÁCH NHIỆM: SO SÁNH CÁC MÔ HÌNH QUẢN TRỊ TẠI LIÊN MINH CHÂU ÂU, HOA KỲ, TRUNG QUỐC  VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH CHO VIỆT NAM

Phạm Thị Hiếu

Viện Nghiên cứu Châu Âu và Châu Mỹ

Tóm tắt: Trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành hạ tầng cốt lõi của kinh tế số và đặt ra những thách thức mới cho quản trị nhà nước. Các vấn đề về trách nhiệm giải trình, minh bạch ngày càng cấp thiết. Tiếp cận từ góc độ quản trị AI có trách nhiệm, bài viết nhấn mạnh các nguyên tắc cốt lõi gồm minh bạch, trách nhiệm giải trình và công bằng trong thiết kế và vận hành hệ thống AI.Nghiên cứu phân tích các mô hình quản trị AI tiêu biểu tại EU, Hoa Kỳ và Trung Quốc, qua đó,làm rõ sự khác biệt về triết lý quản trị trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ toàn cầu. Trên cơ sở các khung lý thuyết về quản trị thuật toán, quản trị rủi ro thích ứng và chủ quyền số, bài viết lập luận rằng,không tồn tại một mô hình quản trị AI có trách nhiệm mang tính phổ quát; ngược lại, mỗi quốc gia lựa chọn cách tiếp cận phản ánh cấu trúc thể chế và ưu tiên chính trị riêng.Từ việc nhận diện ba khoảng trống trong quản trị AI tại Việt Nam gồm trách nhiệm pháp lý chưa rõ ràng, phụ thuộc công nghệ và hạn chế về hạ tầng dữ liệu,bài viếtđề xuất một khung quản trị AI có trách nhiệm theo hướng linh hoạt, đa tầng, phù hợp với bối cảnh quốc gia.

Từ khóa: Trí tuệ nhân tạo, quản trị AI có trách nhiệm, quản trị thuật toán, chủ quyền số, Việt Nam.

Abstract: Artificial intelligence (AI) is increasingly becoming a foundational infrastructure of the digital economy, raising new challenges for public governance. Issues of accountability, transparency are growing more urgent. From the perspective of responsible AI governance, this article emphasizes core principles, including transparency, accountability, and fairness in the design and operation of AI systems. The study analyzes representative AI governance models in the European Union, the United States, and China, thereby highlighting differences in governance philosophies in the context of global technological competition. Drawing on theoretical frameworks of algorithmic governance, adaptive risk governance, and digital sovereignty, the article argues that there is no universally applicable model of responsible AI governance. Instead, each country adopts an approach that reflects its institutional structure and political priorities. By identifying three structural gaps in AI governance in Vietnam - namely unclear legal accountability, technological dependence, and limitations in data infrastructure - the paper proposes a flexible, multi-layered framework for responsible AI governance tailored to the national context.

Keywords: Artificial intelligence, responsible AI governance, algorithmic governance, digital sovereignty, Vietnam.

TRÁCH NHIỆM CỦA SÀN THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ TRONG XỬ LÝ HÀNH VI VI PHẠM QUYỀN SỞ HỮU TRÍ TUỆ: 

KINH NGHIỆM NƯỚC NGOÀI VÀ BÀI HỌC CHO VIỆT NAM

Hà Công Anh Bảo, Phạm Thị Ngọc và Nguyễn Ngọc Mai

Khoa Luật, Trường Đại học Ngoại thương

Tóm tắt: Sự phát triển của thương mại điện tử kéo theo gia tăng các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số, đặt ra yêu cầu xác định trách nhiệm pháp lý của các sàn thương mại điện tử. Bài viết lập luận rằng, pháp luật Việt Nam đang chuyển từ mô hình miễn trừ trách nhiệm sang mô hình trách nhiệm có điều kiện, nhưng vẫn thiếu tiêu chí rõ ràng, đặc biệt đối với chuẩn “biết hoặc phải biết”. Thông qua phân tích lý luận, đánh giá pháp luật Việt Nam và so sánh với Hoa Kỳ và Liên minh châu Âu, bài viết chỉ ra những khoảng trống pháp lý trong thực thi. Từ đó, nghiên cứu đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong thương mại điện tử.

Từ khóa: Thương mại điện tử, sàn giao dịch thương mại điện tử, quyền sở hữu trí tuệ, trách nhiệm trung gian.

Abstract: The rapid growth of e-commerce has intensified intellectual property infringements in the digital environment, raising critical questions about platform liability. This article argues that Vietnam’s legal framework is transitioning from a safe harbor regime to a conditional liability model but lacks clear criteria, particularly regarding the standard of “actual or constructive knowledge”. By analyzing theoretical foundations, examining Vietnam’s regulations, and comparing them with the United States and the European Union, the paper identifies key legal gaps in enforcement. It then proposes recommendations to improve the legal framework and enhance intellectual property protection in Vietnam’s e-commerce sector.

Keywords: E-commerce, e-commerce platforms, intellectual property rights, Intermediary liability.

VAI TRÒ CỦA GIÁO DỤC TRONG PHONG TRÀO CHỐNG PHÂN BIỆT CHỦNG TỘC TẠI MỸ (1954-1968)

Hoàng Đăng Quảng

Trường Đại học Sư phạm - Đại học Huế

Thái Thị Mỹ Dung

Cao đẳng Sư phạm Tây Ninh

Tóm tắt: Bài viết phân tích vai trò của giáo dục trong phong trào chống phân biệt chủng tộc tại Mỹ (giai đoạn 1954-1968), nhấn mạnh giáo dục vừa là mục tiêu đấu tranh vừa là công cụ phát triển xã hội. Từ phán quyết Brown v. Board of Education (1954) đến các sự kiện như Little Rock Nine, phong trào đã khẳng định quyền được học tập công bằng của người Mỹ gốc Phi, đặt nền tảng phá bỏ hệ thống Jim Crow. Giáo dục giúp hình thành thế hệ lãnh đạo có tri thức, kiên định, góp phần thay đổi nhận thức xã hội về bất công chủng tộc, đồng thời xây dựng nội lực cộng đồng da màu để phát triển bền vững. Dù gặp nhiều trở ngại trong quá trình thực thi, giáo dục vẫn chứng minh là công cụ bất bạo động hiệu quả, kết hợp với đấu tranh pháp lý để thúc đẩy cải cách xã hội. Bài học quan trọng rút ra là,giáo dục cần được đặt đúng vị trí trong các phong trào đấu tranh vì công bằng, đóng vai trò xây dựng nhận thức, phát triển con người và định hình xã hội dân chủ, công bằng, bền vững, không chỉ tại Mỹ,mà còn ở các quốc gia đang phát triển hiện nay.

Từ khoá: Giáo dục, người Mỹ gốc Phi, phân biệt chủng tộc.

Abstract: This article analyzes the role of education in the Civil Rights Movement in the United States (1954-1968), emphasizing that education functioned both as a central objective of struggle and as an instrument of social transformation. From the landmark Brown v. Board of Education decision in 1954 to events such as the Little Rock Nine crisis, the movement affirmed the right of African Americans to equal educational opportunities and laid the foundation for dismantling the Jim Crow system. Education contributed to the formation of a knowledgeable and determined generation of leaders who helped reshape public awareness regarding racial injustice, while also strengthening the internal capacity of Black communities for sustainable development. Despite numerous obstacles in implementation, education proved to be an effective nonviolent instrument that, together with legal activism, promoted social reform. An important lesson drawn from this historical experience is that education must be properly positioned within movements for justice, serving as a means to raise awareness, develop human potential, and shape a democratic, equitable, and sustainable society - not only in the United States but also in developing countries today.

Keywords: Education, African Americans, racial discrimination.

NHẬN THỨC ĐÚNG VỀ NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Nguyễn Ngọc Mạnh

Viện Nghiên cứu Châu Âu và Châu Mỹ

Tóm tắt: Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là mô hình kinh tế tổng quát của Việt Nam trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, được hình thành và phát triển trên cơ sở vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và thực tiễn đổi mới đất nước. Tuy nhiên, hiện nay vẫn tồn tại nhiều cách hiểu chưa đầy đủ về bản chất, đặc trưng và cơ chế vận hành của mô hình này. Trên cơ sở làm rõ lý luận về nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và chỉ ra bản chất của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. Bài viết đưa ra một số định hướng nhằm nâng cao nhận thức về nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay.  

Từ khóa: Kinh tế thị trường, định hướng xã hội chủ nghĩa, đổi mới, Việt Nam.

Abstract: The socialist-oriented market economy is the general economic model of Vietnam during the transition period to socialism. It was formed and developed on the basis of creatively applying Marxism-Leninism, Ho Chi Minh Thought, and the practical experience of national reform. However, there are still many misunderstandings about the nature, characteristics, and operating mechanisms of this model.Based on clarifying the theory of the socialist-oriented market economy and identifying the nature of the socialist-oriented market economy in Vietnam, this article offers some directions to enhance understanding of the socialist-oriented market economy in Vietnam today.

Keywords: Market economy, socialist orientation, reform, Vietnam